Wizytówka

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) w Pyzdrach to jednostka pożarniczo-ratownicza założona w 1900 roku przez Stanisława Dunina Borkowskiego. OSP jest jednocześnie stowarzyszeniem. Formacja jest umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt, przeznaczony do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Jednostka OSP ściśle współdziała z Państwową Strażą Pożarną oraz innymi podmiotami i instytucjami w celu zapewnienia bezpieczeństwa obywateli na terenie swego działania. Według danych za rok 2024 jednostka liczy 104 członków czynnych, 34 honorowych i 42 członków Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Prezesem jednostki jest Piotr Sikora (od 2016 roku).

Dzieje straży pożarnej w Pyzdrach

1. Do II wojny światowej

Założycielem pierwszego oddziału strażackiego w Pyzdrach był Stanisław Dunin Borkowski. Do końca I wojny światowej trzykrotnie zmieniała się nazwa jednostki (Straż Ogniowa w Pyzdrach, Straż Ogniowa Ochotnicza w Pyzdrach, Ochotnicza Straż Pożarna w Pyzdrach). Liczyła ona 90 członków czynnych, którzy złożyli przyrzeczenie strażackie, uczestniczyli w działaniach pożarniczych i opłacali składki oraz 15 członków popierających, którzy deklarowali opłacanie składek. Organizacja strażacka mogła w tym czasie liczyć na wsparcie materialne ze strony władz i mieszkańców miasta. W 1901 roku wzniesiona została remiza i powołano orkiestrę strażacką, na czele z kapelmistrzem Janem Starzyńskim. Od samego początku swojej działalności jednostka miała własny sztandar[1]. Na pieczęci, wykorzystywanej przez strażaków do działań administracyjnych, widniały herb miasta opatrzony koroną oraz napis „Straż Ogniowa Ochotnicza w Pyzdrach”.

W okresie międzywojennym jednostka z Pyzdr znajdowała się w słupeckim okręgu Związku Straży Pożarnych. Jej działalność w latach 20. XX w. była utrudniona ze względu na notoryczne problemy finansowe. Strażacy jednak angażowali się w akcje propagujące ochronę przeciwpożarową wśród ludności. I tak w     maju 1928 roku w mieście i okolicach zainicjowano działania w ramach „Tygodnia Przeciwpożarowego”, które ponawiano także w następnych latach. Strażacy odwiedzali domostwa i gospodarstwa, zwracali uwagę na zagrożenia. W 1933 roku pod kierownictwem naczelnika Michała Bukowieckiego jednostka z Pyzdr zajęła pierwsze miejsce w zawodach zorganizowanych przez lokalny okręg strażacki. Gdy pod koniec lat 30. XX w. w kraju narastało zagrożenie wojenne, strażacy uczestniczyli w wielu szkoleniach z zakresu obrony cywilnej i współpracy z wojskiem. W składzie osobowym jednostki były również kobiety. Przy OSP w Pyzdrach działała od 1936 roku Żeńska Drużyna Samarytańsko Pożarnicza. Jej założycielką i komendantką była Irena Jaworowicz-Kaczkowska[2]. Po przejęciu w 1936 roku remizy przez władze miasta przeprowadzono remont budynku, a w 1939 roku zakupiono nowy samochód pożarniczy. Większość sprzętu, którym dysponowali strażacy z Pyzdr została zrabowana podczas II wojny światowej. Dzięki jednemu z druhów, Franciszkowi Radziejewskiemu, udało się zachować ważny symbol społeczności strażackiej – ich sztandar[3].

• Lata 1945–2025

Po zakończeniu działań wojennych naczelnikiem OSP w Pyzdrach, odpowiadającym za prowadzenie działań ratowniczych, został Antoni Hoffman, a aktywnością organizacyjną kierował Stanisław Remszel. W październiku 1955 roku straż otrzymała samochód pożarniczy marki Star 20. Od roku 1978 na wyposażeniu jednostki był pojazd marki FSC Żuk, zaadaptowany na potrzeby działań strażackich, a w 1987 roku przekazano pożarnicze wersje samochodów ciężarowych Star 244 oraz Jelcz. Pomimo zakazów ze strony władz, strażacy starali się współuczestniczyć w lokalnych uroczystościach o charakterze religijnym. Tak było np. 21 maja 1975 roku, gdy orkiestra strażacka akompaniowała podczas obchodów nawiedzenia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej[4].

W latach 90. XX w. OSP w Pyzdrach zyskała trzeci boks garażowy wraz z kolejnym pojazdem marki DAF, przekazanym z inicjatywy Jana de Vries – Holendra, którego żoną była pyzdrzanka. Tym samym jednostka zyskała kategorię S 3, posiadając na swoim wyposażeniu trzy wozy pożarnicze. W 1995 roku w mieście zorganizowano obchody 95. rocznicy powstania OSP. Kolejne uroczystości jubileuszowe zorganizowano w 2000 i 2020 roku.

Strażacy obchodzą swoje święto co roku na początku maja. W Pyzdrach pierwszy odnotowany dzień strażaka odbył się 3 maja 1995 roku. Podczas tych obchodów odbywa się msza święta a zasłużeni druhowie otrzymują odznaczenia i medale za zasługi dla pożarnictwa. Pyzdrska straż jest widoczna w życiu publicznym. Umundurowani strażacy asystują przy okazji różnych uroczystości o charakterze kulturalnym czy religijnym, a działająca przy remizie świetlica to miejsce różnych przedsięwzięć kulturalnych. (ZAŁĄCZNIK NR 3).

• Symbolika OSP Pyzdry. Sztandary

• Orkiestra strażacka

Przed I wojną światową „Orkiestra Straży Ogniowej” w Pyzdrach liczyła około 16 członków. Instrumenty muzyczne zakupiono przy wsparciu finansowym miasta i mieszkańców. Zespół wznowił działalność w 1918 roku, w niepodległej Polsce, a jego kapelmistrzem był Franciszek Stawicki. W połowie lat 20., z uwagi na problemy finansowe strażacy zawiesili działalność orkiestry. Odrodziła się ona dopiero po II wojnie światowej dzięki ofiarności mieszkańców i miasta. Choć uzupełniono instrumenty muzyczne przez kolejne lata zespół borykał się z różnymi trudnościami, aż w końcu przestał istnieć. Orkiestrę reaktywowano w 1994 roku przy pomocy włodarzy miasta, Krzysztofa Strużyńskiego i Józefa Błaszczaka. Samorząd miejski wyasygnował pieniądze na zakup instrumentów muzycznych, a kapelmistrzem został Stanisław Siwek[6]. Zespół początkowo składał się z 35 muzyków i jednocześnie przeszedł pod zarząd Urzędu Gminy, przyjmując nazwę Pyzdrska Orkiestra Dęta. Obecnie działa pod auspicjami Centrum Kultury, Sportu i Promocji w Pyzdrach. Obecnie występują w nim dorośli i młodzież, w tym również uczniowie miejscowej szkoły podstawowej.

• Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza w Pyzdrach (od 1995 r.)

Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza w obecnym kształcie działa przy OSP w Pyzdrach od 1995 roku. Formację tworzy umundurowana młodzież do 18. roku życia. Podstawowym celem MDP jest realizacja zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej, zainteresowanie młodzieży działalnością społeczną i przygotowanie jej do służby w szeregach OSP. Rokrocznie odbywają się zawody sportowo-pożarnicze, których celem jest popularyzacja aktywności fizycznej i ocena poziomu wyszkolenia pożarniczego członków MDP. Młodzieżówka włącza się w wiele akcji charytatywnych i patriotycznych. Członkowie MDP biorą udział w turniejach wiedzy pożarniczej. Formacją zarządza prezes OSP w Pyzdrach, z kolei szkoleniami zajmują się druhowie – Zuzanna Sikora i Szymon Nowaczyk. Współorganizują treningi, spotkania integracyjne i tematyczne. Młodzi adepci bardzo często stają się strażakami-ochotnikami po ukończeniu 18 roku życia[7].

• Historie indywidualne i rodzinne – OSP we wspomnieniach mieszkańców

W Pyzdrach nie ma rodziny, której losy nie wiązałyby się z dziejami straży pożarnej. Tradycja jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Każdy pyzdrzanin ma ojca, dziadka, wujka strażaka, człowieka dzielnego, godnego podziwu i naśladowania. Strażacy poświęcają się w walce z pożarami i przyrodniczymi kataklizmami. Nie sposób wymienić wszystkich nazwisk strażaków, którzy przyczynili się do rozwoju OSP w Pyzdrach. Oto, co o historii i współczesności jednostki mówią druhowie-strażacy:

Staramy się aktywnie angażować w życie społeczności. Chcemy, aby straż była obecna nie tylko w akcjach ratowniczych, ale także w codziennym życiu mieszkańców (…) Najbardziej cieszy mnie, gdy uda się komuś pomóc. To daje ogromną satysfakcję – mówi Piotr Sikora (prezes OSP Pyzdry od 2016 roku). Wskazuje on na zaangażowanie jednostki w ogólnopolskie akcje, np. mające na celu zwiększenie świadomości społecznej w sprawie instalowania w domach i gospodarstwach czujników dymu, czadu oraz gazu, Jak wspomina druh-ochotnik Andrzej Serbinowski (w OSP Pyzdry od 1975 roku), Kiedyś straż była do tańca i do różańca – nie było sytuacji, aby OSP odmówiło komuś pomocy. Zdaniem Marka Wardeńskiego (byłego prezesa OSP Pyzdry)mundur strażacki nieustannie cieszy się szacunkiem lokalnej społeczności. On sam zawsze odczuwa dumę, gdy zakłada uniform strażaka. W pamięci strażaków-ochotników bardzo żywe są wspomnienia o działaniach terenowych. Były kierowca wozu pożarniczego Jerzy Paterka wskazuje na ważną rolę straży w przypadku różnych zdarzeń drogowych. Jego zdaniem najtrudniejsze w tej pracy jest obcowanie ze śmiercią, gdy dochodzi do wypadków śmiertelnych^[8].

Bibliografia

• Czerniak Robert Michał, Straż Pożarna w Pyzdrach, Pyzdry 2000.
• Kronika OSP w Pyzdrach, lata 1995-2018 (materiał niepublikowany).
• Roga Mariusz, Rola Ochotniczych Straży Pożarnych z Powiatu Słupeckiego w dziele odzyskania niepodległości, Słupca 2020.
• Wywiad z prezesem OSP Pyzdry Piotrem Sikorą, Pyzdry, 20.02.2025 (materiał niepublikowany).
• Wywiad z kustoszem Muzeum Regionalnego Ziemi Pyzdrskiej Robertem Michałem Czerniakiem, Pyzdry, 27.02.2025 (materiał niepublikowany).

Netografia

• SG, Historia strażaków z Pyzdr przebranych za Turków, „Wiadomości wrzesińskie”, 15.04.2022, https://wrzesnia.info.pl/pl/545_historia/18959_historia-strazakow-z-pyzdr-przebranych-za-turkow.html [dostęp: 8.04.2025].
• Urząd Miasta Pyzdry, Historia, którą piszą ludzie – 120 lat OSP Pyzdry (materiał filmowy), https://youtu.be/UjQA2LudQq4 [dostęp: 11.03.2025].

Spis załączników

• Załącznik nr 1. Transkrypcja wywiadu z kustoszem Muzeum Regionalnego Ziemi Pyzdrskiej Robertem Michałem Czerniakiem, Pyzdry, 27.02.2025. Wywiad przeprowadzony przez Maję Duszak i Joannę Zerner.
• Załącznik nr 2. Transkrypcja wywiadu z Prezesem OSP w Pyzdrach Piotrem Sikorą, Pyzdry, 20.02.2025. Wywiad przeprowadzony przez Marię Radną i Liliannę Wawrzyniak. 
• Załącznik nr 3. Kolekcja zdjęć dotyczących historii OSP w Pyzdrach.
• Załącznik nr 4. Kolekcja zdjęć – symbole OSP Pyzdry.
• Załącznik nr 5. Fragment wywiadu z kustoszem Muzeum Regionalnego Ziemi Pyzdrskiej Robertem Michałem Czerniakiem, Pyzdry, 27.02.2025. Wywiad przeprowadzony przez Maję Duszak i Joannę Zerner.
• Załącznik nr 6. Fragment wywiadu z Prezesem OSP w Pyzdrach Piotrem Sikorą, Pyzdry, 20.02.2025. Wywiad przeprowadzony przez Marię Radną i Liliannę Wawrzyniak.

[1] M. Czerniak, Straż pożarna w Pyzdrach. 1900-2000, Pyzdry 2000, s. 7.

[2] M. Roga, Rola Ochotniczych Straży Pożarnych z Powiatu Słupeckiego w dziele odzyskania niepodległości, Słupca 2020, s. 29.

[3] M. Czerniak, dz. cyt., s. 24. 

[4] Tamże, s. 15.

[5] Więcej o tym zdjęciu i o zwyczaju wielkanocnym w: SG, Historia strażaków z Pyzdr przebranych za Turków, „Wiadomości wrzesińskie”, 15.04.2022, https://wrzesnia.info.pl/pl/545_historia/18959_historia-strazakow-z-pyzdr-przebranych-za-turkow.html [dostęp: 8.04.2025].

[6] M. Czerniak, dz. cyt., s. 16, 23.

[7] Kronika OSP w Pyzdrach, lata 1995-2018 (materiał niepublikowany)