Skład zespołu: Michał Budny Hanna Czarnecka Antonina Kowalczyk Milena Linkiewicz Maria Malka Julia Reljanović Julia Smolińska Zofia Sommerfeld Iga Woźna Opiekun naukowy: Natalia Januchowska

Wizytówka

Ponad stuletnia tradycja ruchu sportowego w Wągrowcu

Sport zorganizowany odgrywał ważną rolę w życiu mieszkańców Wągrowca już od czasów międzywojennych. Tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości władze miasta i aktywiści społeczni (wywodzący się np. z Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”) podjęli działania
w kierunku stworzenia klubu sportowego dla młodzieży. 8 stycznia 1923 roku utworzony został klub Sportowy “Unia”, który dwa lata później został przekształcony w Klub Sportowy „Nielba”. Nazwa klubu, na wzór innych klubów, została przyjęta od rzeki przepływającej przez Wągrowiec – Nielby. Początkowo koncentrowano się na piłce nożnej, ale stopniowo ofertę poszerzano o inne dyscypliny sportowe. Wkrótce (1927) klub został przekazany pod kuratelę miejskiego oddziału Towarzystwa Powstańców i Wojaków. Organizacja ta, powołana w 1922 roku dla kultywowania pamięci o powstańcach wielkopolskich (1918-1919), zajmowała się promowaniem ćwiczeń sportowych, w tym również wojskowych, wśród młodzieży, z myślą o jej przygotowaniu do pełnienia służby wojskowej[1]. Młodzież przedpoborowa miała w ten sposób rozwijać swoją tężyznę fizyczną. Klub przechodził wówczas zmiany organizacyjne – w lipcu 1928 roku ostatecznie się usamodzielnił.
W jego ramach działały wówczas dwie stałe sekcje: piłki nożnej i lekkoatletyczna. W 1939 roku były już cztery sekcje: piłki nożnej, pływacka, bokserska i ping-ponga. Prężnie rozwijający się klub zawiesił swoją działalność wskutek wybuchu II wojny światowej. Część jego miłośników organizowała się jednak w konspiracji. Podczas tajnych spotkań planowano wskrzeszenie zespołu natychmiast po zakończeniu wojny[2].

Klub sportowy wznowił działalność w sierpniu 1945 roku, pod nazwą Wągrowiecki Klub Sportowy (WKS). Pierwszym prezesem został Sylwester Czerwiński. Pomimo piętrzących się trudności udało się poza sekcją piłki nożnej powołać do życia nowe sekcje: lekkiej atletyki, bokserską, tenisa stołowego i szachową. Do 1951 r. klub wielokrotnie zmieniał nazwę – stał się wówczas Zespołem Sportowym “Ogniwo”. Rok później grający tam piłkarze przeszli do istniejącego już wcześniej Koła Sportowego “Kolejarz”, stworzonego przez pracowników miejscowej stacji kolejowej. Prężnie działający zespół przyciągał kolejne sekcje, w rezultacie w marcu 1957 roku na jego podstawie stworzono Kolejowy Klub Sportowy (KKS) „Nielba”. Trzy lata później w ramach tej struktury stworzono sekcję piłki ręcznej, która z czasem stała się jej wiodącą częścią. Pomimo przekształceń klub szybko się rozwijał. Jak pisano w latach siedemdziesiątych w lokalnej gazecie pt. “Głos Wągrowiecki”, „jednym z najbardziej usportowionych miast na terenie Wielkopolski jest niewątpliwie Wągrowiec. Co roku odbywają się w różnych dyscyplinach liczne imprezy, które spotykają się z coraz większym zainteresowaniem miejscowego społeczeństwa. Popularny w tym 13-tysięcznym grodzie jest Kolejowy Klub Sportowy „Nielba”[3].

• Działalność Sekcji Piłki Ręcznej MKS “Nielba” (1960-2025)

1. Dokonania sportowe

Pierwsze plany stworzenia zespołu piłki ręcznej w Wągrowcu pojawiły się w 1951 roku. Ostatecznie stało się to możliwe w 1960 roku, 35. rocznicę stworzenia MKS Wągrowiec.
W 1965 roku drużyna rozegrała w Wągrowcu mecz towarzyski z niemieckimi zespołami: Wiessenschaft Halle (remis 12:12) oraz Chemie Anna-Hütte (zwycięstwo 26:24).

Dobrą passę zespół odnotował w sezonie 1967/1968, gdy podczas rozgrywek ligi terytorialnej (czyli krajowej) „Nielba” wygrała z Pogonią Szczecin i Chrobrym Gorzów. Drużyna z Wągrowca startowała także w Mistrzostwach Federacji Kolejarz w Przemyślu, zajmując tam czwarte miejsce. Zwycięstwa odniesione w ramach ligi terytorialnej zbliżyły zespół do awansu do drugiej ligi, na poziomie krajowym (1969/1970). Nastąpiło to w sezonie 1973/1974 – drużyna była wówczas uznawana za jedną z najlepszych w Wielkopolsce. Zasługę awansu przypisuje się trenerowi Edmundowi Graczykowi (wcześniej grał on w pierwszoligowym Grunwaldzie Poznań) i miejscowego działaczowi sportowemu Edmundowi Cieśli. W 1973 roku zespół triumfował w ogólnopolskich Mistrzostwach Federacji Kolejarz w piłce ręcznej mężczyzn, które odbyły się w Wągrowcu (federacja zrzeszała kilkaset klubów sportowych o charakterze kolejowym, działających w całym kraju). Rok później sześciu zawodników KKS „Nielba” (Andrzej Smykowski, Henryk Rozmiarek, Władysław Białczyk, Adam Kaczmarek, Zbigniew Walkowiak, Andrzej Sebastyański) dostąpiło zaszczytu reprezentowania Polski podczas europejskich mistrzostw Międzynarodowej Federacji Sportowej Kolejarzy w Przemyślu[4]. Wówczas Polacy, mimo iż przegrali tylko jeden mecz i raz zremisowali, zajęli dość odległą szóstą lokatę. (Kolejność: Bułgaria, NRD, Jugosławia, Rumunia, ZSRR, Polska, CSSN, RFN, Francja, Szwecja, Szwajcaria, Dania).

W czerwcu 1976 roku, podczas Mistrzostw Polski w Piłce Ręcznej w Piotrkowie Trybunalskim, zespół zdobył tytuł mistrzowski (sezon 1975/1976), ale nie zdołał powtórzyć tego sukcesu w kolejnych latach. Do drugiej ligi drużyna awansowała po raz trzeci i czwarty w swojej karierze w sezonach 1980/1981 oraz 1984/1985. Warto zaznaczyć, że do 1982 roku w Wągrowcu brakowało hali umożliwiającej profesjonalne treningi piłki ręcznej. Z tego powodu w okresie zimowym, kilka razy w tygodniu, zawodnicy „Nielby” trenowali w Poznaniu, w obiektach Stowarzyszenia Piłki Ręcznej WKS Grunwald.

W 1987 roku ważnym osiągnięciem było zdobycie przez juniorów młodszych (do 17 roku życia) wicemistrzostwa Polski w piłce ręcznej podczas Ogólnopolskiej Spartakiady Młodzieży w Elblągu[5]. Drużyna wywalczyła wtedy tytuł wicemistrza Polski w Piłce Ręcznej Juniorów Młodszych OSM „Elbląg’87”.  Po raz piąty „Nielba” awansowała do drugiej ligi krajowej w maju 1993 roku. Zespół grał w tej lidze przez kolejne jedenaście lat. W sezonie 1994/1995 był bliski awansu do pierwszej ligi. Niewątpliwymi ojcami tego sukcesu byli ówcześni trenerzy: Andrzej Smykowski i Stanisław Gąsiorek. Nie szczędzili oni wysiłku, zapału i umiejętności trenerskich nad podnoszeniem kwalifikacji zawodników, co z pewnością zaowocowało rozwojem kariery sportowej wielu młodych szczypiornistów.

Większość zawodników swoją przygodę z piłką ręczną zaczynała jako juniorzy (do 19 roku życia). Zdobywali doświadczenie podczas treningów i meczów, następnie przechodząc do drużyny seniorów. Jak wspomina jeden z graczy z drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych, w kolejnych latach mecze Nielby przyciągały kibiców, a każda sobota była dla wągrowczan małym świętem[6]. W tym czasie „Nielba” wydała wielu wyróżniających się zawodników. Był wśród nich Damian Drobik (ur. 1975), obsadzany na pozycjach rozgrywającego i centralnego obrońcy. Zaczynał w „Nielbie”, następnie trafił do ekstraklasowego GKS „Wybrzeże” Gdańsk, Orlenu Wisła Płock i klubów hiszpańskich[7]. Z kolei Artur Siódmiak (ur. 1975) występował w ligach luksemburskiej, francuskiej, szwajcarskiej i niemieckiej oraz reprezentował Polskę na olimpiadzie w Pekinie (2008)[8]. Szymon Dobrzyński kontynuował grę w „Pogonii” Zabrze, a następnie w lidze belgijskiej. Łukasz Gierak (ur. 1988) związał swoje losy z Pogonią Szczeciń, a następnie z niemiecką Bundesligą. Od 2024 roku ponownie jest związany z Miejskim Klubem Sportowym (MKS) „Nielba” jako zawodnik drużyny seniorów. Wśród rozpoznawalnych zawodników, którzy zaczynali w Wągrowcu wymienia się także Pawła Galusa (później gracza poznańskiego Grunwaldu, występującego także w lidze belgijskiej), Marcina i Zbigniewa Kujawów (kontynuowali karierę w zespole Metalplast Oborniki).

W latach 2005-2009 „Nielba” konsekwentnie torowała sobie awans do pierwszej ligi, a w sezonie 2009/2010 weszła do Superligi – najwyższej w hierarchii klasy męskich ligowych rozgrywek piłki ręcznej w Polsce. Niekwestionowanymi gwiazdami zespołu byli wówczas: Sebastian Bukowski (podczas rozgrywek pierwszoligowych zdobył 204 bramki) i Dawid Przysiek – okrzyknięty królem strzelców Superligi (170 bramek)[9]. W końcowej klasyfikacji sezonu 2009/2010 wągrowieccy szczypiorniści zajęli siódme miejsce. W kolejnych latach „Nielba” kończyła rozgrywki na 10. miejscu w tabeli, co oznaczało, że musiała walczyć o utrzymanie się wśród najlepszych. Od maja 2012 roku zespół konsekwentnie utrzymuje się w pierwszej lidze[10]. Sukcesy odnotowują także juniorzy – np. w 2023 roku podopieczni Pawła Gąsiorka zdobyli tytuł Mistrza Wielkopolski[11].

Obecnie w MKS „Nielba” obok drużyny seniorów trenują także młodsi, zorganizowani w cztery grupy wiekowe: dzieci do 9 roku życia, młodziki (do 14 roku życia), juniorzy młodsi (do 17 roku życia) i starsi (do 19 roku życia). Co jakiś czas któraś z grup awansuje do lig centralnych, obejmujących zespoły rywalizujące w rozgrywkach ogólnopolskich. Zawodnicy i trenerzy zgodnie podkreślają, że gra w piłkę ręczną nauczyła ich współpracować w zespole. Jak uważa Paweł Galus, treningi i mecze, rozgrywane w różnych częściach kraju, wyrabiają w młodych ludziach takie cechy, jak pokora, samodyscyplina, determinacja w działaniach i otwartość na rzeczową krytykę.
Z kolei Artur Siódmiak zwraca uwagę na to, że w zespole potrzebna jest wzajemny szacunek, zaufanie, a także poczucie radości. Możliwość grania w innych, także międzynarodowych zespołach, umożliwia zawodnikom poznanie obcych kultur i języków. Jak podkreśla wieloletni trener wągrowieckich szczypiornistów Stanisław Gąsiorek, sport kształtuje charakter człowieka na całe życie.

1. Wybrane osobistości klubu

Za „ojca piłki ręcznej w Wągrowcu” uchodzi nieżyjący już Edmund Cieśla (1931-1999). Od początku lat 50. był on aktywnym działaczem „Nielby”, a potem wieloletnim jej wiceprezesem do spraw piłki ręcznej. Był gorącym propagatorem tej dyscypliny sportu, założycielem sekcji piłki ręcznej i ojcem sukcesu wągrowieckich szczypiornistów. Jak podkreślają obecni działacze klubu, pozazawodowe życie E. Cieśli zawsze kręciło się wokół spraw związanych z „Nielbą”. Dla zawodników był opiekunem i zarazem przyjacielem – podopieczni zwracali się do niego o pomoc także w sprawach osobistych. E. Cieśla był także osobą rozpoznawalną w krajowym środowisku szczypiornistów. Organizował wiele imprez sportowych w mieście (wśród najbardziej prestiżowych były Międzynarodowy Turniej Piłki Ręcznej Kobiet o Puchar Odrodzenia i finał Pucharu Polski z udziałem ośmiu czołowych polskich zespołów). Za swoją działalność został nagrodzony Diamentową Odznaką Związku Piłki Ręcznej w Polsce[12]. W 2012 roku został patronem hali sportowej Ośrodka Sportu i Rekreacji w Wągrowcu. Obecni podczas uroczystości byli zawodnicy i działacze „Nielby” podkreślali, jak wielką rolę E. Cieśla odegrał w rozwoju piłki ręcznej w Wągrowcu[13]. Przez „Nielbę” (przez różne grupy wiekowe i składy) przewinęło się kilkudziesięciu trenerów. Często zaczynali oni swoją przygodę sportową właśnie od tej drużyny. Tak było np. z Andrzejem Smykowskim, spod którego ręki wyszło wielu znakomitych szczypiornistów, m.in. wspomniany wcześniej M. Siódmiak.  Inny trener, Stanisław Gąsiorek, grę w piłkę ręczną rozpoczął podczas studiów na poznańskim AWF w Poznaniu, a do „Nielby” trafił pod koniec lat siedemdziesiątych. W kolejnych dekadach jego wychowankami byli m.in.: Paweł Galus (zawodnik i szkoleniowiec), Bogusław Ciężki, Szymon Dobrzyński, Artur Siódmiak czy Damian Drobik.

2. Historia rodzinna pisana przez sport na podstawie wspomnień zawodników

Można śmiało powiedzieć, że wielu zawodników MKS „Nielba” związało swoje życie
z klubem na długie lata. Przykładem jest biografia wspomnianego już Andrzeja Smykowskiego, który w 1962 roku zaczynał grę w drużynie, a w latach 1978-2005 był jej trenerem. W swoich wspomnieniach często wraca on do czasów, gdy wągrowieckich szczypiornistów trenował legendarny jego zdaniem Władysław Arciszewski. Oprócz wielkich umiejętności trener ten potrafił skutecznie mobilizować podopiecznych, co zaowocowało ich licznymi sukcesami.

W zespole grał także syn A. Smykowskiego – Robert. Swoją przygodę sportową zaczynał on na początku lat osiemdziesiątych w drużynie młodzików. Życie rodziny Smykowskich wyznaczały wówczas coroczne obozy szkoleniowe (w Margoninie – 1985, Sarbinowie – 1986, NRD – 1987), mecze rozgrywane w kraju i za granicą (np. w NRD w 1987 r.). Wszystko to zostało udokumentowane przez Teresę Smykowską – żonę A. Smykowskiego – która stworzyła kronikę z dokonaniami sportowymi syna, męża oraz innych członków sekcji piłki ręcznej MKS „Nielba”. Obecnie Robert Smykowski bierze udział m.in. w corocznych turniejach piłki ręcznej oldbojów im. Edmunda Cieśli w Wągrowcu[14].

Zawodnicy MKS „Nielba” przyznają, że zamiłowanie do sportu i klubu wynieśli z domu, „dziedzicząc” grę w piłkę ręczną z pokolenia na pokolenie (ZAŁĄCZNIK NR 3). Dzięki dobrej infrastrukturze i rozbudowanej ofercie klubu, która jest adresowana do wszystkich grup wiekowych, uprawianie piłki ręcznej stało się powszechną praktyką i wrosło w życie mieszkańców miasta – graczy, trenerów, działaczy sportowych oraz kibiców. Bez wątpienia mieszkańcy Wągrowca utożsamiają się ze „swoimi zawodnikami” i drużyną. Jak podkreśla Paweł Galus, dla wielu mecze MKS „Nielba” były i nadal pozostają małymi świętami.

Bibliografia

• 50-lecie Nielby Wągrowiec, Wągrowiec 1975.
• Łosiński W., Historia sportu w powiecie wągrowieckim 1923-2000, Wągrowiec 2000.
• Łosiński W., Historia sportu w powiecie wągrowieckim. Suplement, Wągrowiec 2005.
• T. Salomon, Stowarzyszenie kombatanckie Powstańców Wielkopolskich w latach 1921-1939, „Kronika Wielkipolski” 1978, nr 4, s. 182-194

Netografia

• 12 lat od rzutu Siódmiaka; najsłynniejsza bramka w historii polskiej piłki ręcznej, 27.01.2021, https://przegladsportowy.onet.pl/pilka-reczna/12-lat-od-rzutu-artura-siodmiaka-rocznica-najslynniejszej-bramki-w-historii-polskiej/77g9y8f [dostęp: 7.04.2025].
• Czapul K., Damian Drobik nie będzie prezesem ZPRP, ale mamy wągrowczanina we władzach związku, „Okno na Wągrowiec”, 6.11.2024 [dostęp: 7.04.2025].
• Dembiński A., Odsłonięto tablicę upamiętniającą mistrzowską drużynę Nielby Wągrowiec [w:] NAM! Wągrowiec nasze miasto, 25.09.2025, https://wagrowiec.naszemiasto.pl/odslonieto-tablice-upamietniajaca-mistrzowska-druzyne/ar/c2-7354037 [dostęp: 7.07.2025].
• Edmund Cieśla patronem hali sportowej OSiR, 24.12.2012, https://www.wagrowiec.eu/pl/aktualnosci/edmund-ciesla-patronem-hali-sportowej-osir [dostęp: 7.04.2025].
• Federacja Sportowa „Kolejarz”, https://pl.wikipedia.org/wiki/Federacja_Sportowa_%E2%80%9EKolejarz%E2%80%9D [dostęp: 7.04.2025].
• Kutka M., Mianowski J., Nielba była jego życiem, „Głos Wągrowiecki”, 19.12.2012, s. 7.
• „Nielba” Wągrowiec. Oficjalna strona internetowa, https://web.archive.org/web/20160210115932/http://mksnielba.pl/index.php/oklubie/historia [dostęp: 17.03.2025].
• Nowakowski P., Nielba Wągrowiec przed sezonem [w:] WP Sportowe Fakty, 03.09.2014., https://sportowefakty.wp.pl/pilka-reczna/464295/nielba-wagrowiec-przed-sezonem [dostęp 11.04.2025].
• Nowi mistrzowie Wielkopolski w kategorii dzieci [w:] PortalWRC, 29.05.2023., https://www.portalwrc.pl/wagrowiec/aktualnosci-z-miasta/17244-nowi-mistrzowie-wielkopolski-w-kategorii-dzieci [dostęp: 11.04.2025].
• Pałuba J., Piłka ręczna. Wielka radość w Wągrowcu, Nielba w ekstraklasie, „Głos Wielkopolski”, 4.05.2009, https://gloswielkopolski.pl/pilka-reczna-wielka-radosc-w-wagrowcu-nielba-w-ekstraklasie/ar/112686 [dostęp: 7.04.2025].
• Pilachowski R., X Turniej Piłki Ręcznej Oldbojów im. Edmunda Cieśli – sportowe emocje i szczytny cel [w:] NAM! Wągrowiec nasze miasto, 23.03.2025, https://wagrowiec.naszemiasto.pl/x-turniej-pilki-recznej-oldboyow-im-edmunda-ciesli-sportowe-emocje-i-szczytny-cel/ar/c2p2-2739460 [dostęp: 7.04.2025].
• Piłkarze ręczni podsumowali sezon, 08.06.2018 https://www.wagrowiec.eu/pl/aktualnosci/pilkarze-reczni-podsumowali-sezon [dostęp: 11.04.2025].
• Stowarzyszenie Akademia Sportu Artura Siódmiaka, https://stowarzyszenieakademiasportu.pl/o-arturze/ [dostęp: 7.04.2025].

Spis załączników

Załącznik nr 1. Materiał filmowy. Fragmenty wywiadów z: 

– Pawłem Galusem, Wągrowiec, 20.03.2025, przeprowadzonego przez Julię Smolińską (w archiwum zespołu projektowego);

– Arturem Siódmiakiem, Wągrowiec online, 17.03.2025, przeprowadzonego przez Milenę Linkiewicz i Julię Reljanović (w archiwum zespołu projektowego); 

– Stanisławem Gąsiorkiem, Wągrowiec 3.04.2025, przeprowadzonego przez Milenę Linkiewicz i Julię Reljanović (w archiwum zespołu projektowego). 

Załącznik nr 2. Materiał filmowy. Fragment wywiadu z Andrzejem Smykowskim, Wągrowiec, 3.04.2025, przeprowadzonego przez Milenę Linkiewicz i Julię Reljanović (w archiwum zespołu projektowego). 

Załącznik nr 3. Materiał filmowy. Fragmenty wywiadów z:

– Arturem Siódmiakiem, Wągrowiec online, 17.03.2025, przeprowadzony przez Milenę Linkiewicz i Julię Reljanović (w archiwum zespołu projektowego);

– Pawłem Galusem, Wągrowiec, 20.03.2025, przeprowadzony przez Julię Smolińską (w archiwum zespołu projektowego);

– Leszkiem Biniewskim, Wągrowiec, 24.02.2025, przeprowadzonego przez Julię Smolińską i Julię Reljanović (w archiwum zespołu projektowego);

– Pawłem Gąsiorkiem, Wągrowiec, 05.03.2025, przeprowadzonego przez Antoninę Kowalczyk, Igę Woźną i Julię Smolińską (w archiwum zespołu projektowego).

---

[1] Por. T. Salomon, Stowarzyszenia kombatanckie Powstańców Wielkopolskich w latach 1921-1939, „Kronika Wielkopolski” 1978, nr 4, s. 182-194.

[2] „Nielba” Wągrowiec. Oficjalna strona internetowa,

https://web.archive.org/web/20160210115932/http://mksnielba.pl/index.php/oklubie/historia [dostęp: 17.03.2025].

[3] Włodzimierz Łosiński, Historia sportu w powiecie wągrowieckim 1923-2000, Wągrowiec 2000, s. 208.

[4] Por. Federacja Sportowa „Kolejarz”, https://pl.wikipedia.org/wiki/Federacja_Sportowa_%E2%80%9EKolejarz%E2%80%9D [dostęp: 7.04.2025].

[5] Arkadiusz Dembiński, Odsłonięto tablicę upamiętniającą mistrzowską drużynę Nielby Wągrowiec [w:] NAM! Wągrowiec nasze miasto, 25.09.2025, https://wagrowiec.naszemiasto.pl/odslonieto-tablice-upamietniajaca-mistrzowska-druzyne/ar/c2-7354037 [dostęp: 7.07.2025].

[6] Wywiad z Pawłem Galusem, Wągrowiec, 20.03.2025.

[7] Od 2008 roku D. Drobik specjalizuje się w sprawach dotyczących zarządzania infrastrukturą sportową. Przez lata pełnił funkcje dyrektorskie w Centralnym Ośrodku Sportu, m.in. odpowiadając za Ośrodek Przygotowań Olimpijskich w Cetniewie i reorganizując Centralny Ośrodek Sportu w Warszawie. W 2024 roku ubiegał się o stanowisko prezesa Związku Piłki Ręcznej w Polsce; Krzysztof Czapul, Damian Drobik nie będzie prezesem ZPRP, ale mamy wągrowczanina we władzach związku, „Okno na Wągrowiec”, 6.11.2024 [dostęp: 7.04.2025].

[8] Por. Stowarzyszenie Akademia Sportu Artura Siódmiaka, https://stowarzyszenieakademiasportu.pl/o-arturze/ [dostęp: 7.04.2025]. Z dokonaniami A. Siódmiaka związane jest popularne wśród polskich szczypiornistów określenie „rzut Siódmiaka”. Podczas mistrzostw świata w Chorwacji (27.01.2009), w meczu Polska-Norwegia, zawodnik ten zdecydował się na rzut piłką przez całe boisko. Wpadła ona do pustej bramki a Polacy ostatecznie wygrali 31:30, awansując do półfinału; 12 lat od rzutu Siódmiaka; najsłynniejsza bramka w historii polskiej piłki ręcznej, 27.01.2021,https://przegladsportowy.onet.pl/pilka-reczna/12-lat-od-rzutu-artura-siodmiaka-rocznica-najslynniejszej-bramki-w-historii-polskiej/77g9y8f [dostęp: 7.04.2025].

[9] Jacek Pałuba, Piłka ręczna. Wielka radość w Wągrowcu, Nielba w ekstraklasie, „Głos Wielkopolski”, 4.05.2009, https://gloswielkopolski.pl/pilka-reczna-wielka-radosc-w-wagrowcu-nielba-w-ekstraklasie/ar/112686 [dostęp: 7.04.2025].

[10] Paweł Nowakowski, Nielba Wągrowiec przed sezonem [w:] WP Sportowe Fakty, 03.09.2014.,  https://sportowefakty.wp.pl/pilka-reczna/464295/nielba-wagrowiec-przed-sezonem [dostęp 11.04.2025]; Piłkarze ręczni podsumowali sezon, 08.06.2018 https://www.wagrowiec.eu/pl/aktualnosci/pilkarze-reczni-podsumowali-sezon [dostęp: 11.04.2025].

[11] Nowi mistrzowie Wielkopolski w kategorii dzieci [w:] PortalWRC, 29.05.2023., https://www.portalwrc.pl/wagrowiec/aktualnosci-z-miasta/17244-nowi-mistrzowie-wielkopolski-w-kategorii-dzieci  [dostęp: 11.04.2025].

[12] Mariusz Kutka, Jerzy Mianowski, Nielba była jego życiem, „Głos Wągrowiecki”, 19.12.2012, s. 7.

[13] Edmund Cieśla patronem hali sportowej OSiR, 24.12.2012, https://www.wagrowiec.eu/pl/aktualnosci/edmund-ciesla-patronem-hali-sportowej-osir [dostęp: 7.04.2025].

[14] Robert Pilachowski, X Turniej Piłki Ręcznej Oldbojów im. Edmunda Cieśli – sportowe emocje i szczytny cel [w:] NAM! Wągrowiec nasze miasto, 23.03.2025r., https://wagrowiec.naszemiasto.pl/x-turniej-pilki-recznej-oldboyow-im-edmunda-ciesli-sportowe-emocje-i-szczytny-cel/ar/c2p2-2739460 [dostęp: 7.04.2025].