| Skład zespołu: Zuzanna Brylewska Natalia Duszczak Hanna Wardęga Lena Golinska Kalina Karpisiewicz Małgorzata Stachowiak Zofia Kaczmarek Franciszek Fleśman Ksawery Koziński Borys Rejmann Michał Skrobich Hanna Staszak Opiekun naukowy: Joanna Staniś-Rzepka |
Wizytówka
Zespół ludowy „Miniwielkopolanie” ze Śniecisk (powiat średzki, gmina Zaniemyśl) powstał w 1959 roku i istniał do 1987 roku. Założycielem zespołu był Kazimierz Błaszyk, nauczyciel i dyrektor Szkoły Podstawowej w Śnieciskach. W zespole tańczyło ponad 160 tancerzy – byli oni uczniami miejscowej szkoły. „Miniwielkopolanie” uświetniali swoimi występami uroczystości gminne i powiatowe. Promowali rozwój kultury ludowej i tańca ludowego.
O działalności zespołu
Okoliczności powstania
Zespół folklorystyczny w Śnieciskach powstał w 1959 roku a jego założycielem był Kazimierz Błaszyk (1924-2000) – nauczyciel i dyrektor tamtejszej szkoły podstawowej (1977-1984), jednocześnie organizator lokalnego życia kulturalnego, społecznego oraz naukowego. Kazimierz Błaszyk od początku istnienia zespołu pełnił nie tylko rolę kierownika, ale także głównego choreografa. W skład pierwszego zespołu dziecięcego folklorystycznego wchodzili uczniowie ze Szkoły Podstawowej w Śnieciskach: Teresa Jankowiak, Bogumiła Jurga, Zdzisława Samson, Bogusława Matela, Irena Stefaniak, Danuta Owsianowska, Zięta Leonarda, Henryk Przybyłek, Andrzej Błaszyk, Józef Sroka, Bronisław Michalak, Wojciech Orwat, Józef Owsianowski, Tadeusz Wawrzyniak, Marian Wawrzyniak i Józef Perczak. W archiwum Haliny Błaszyk – małżonki założyciela zespołu – zachowały się spisy ze 162 członkami zespołu, uszeregowanymi według roczników, począwszy od 1944 po 1975 (ZAŁĄCZNIK NR 1, FOT 1-4).
Jak opowiada Małgorzata Senk, autorka książki pt. Śnieciska wiecznym piórem pisane i jednocześnie była członkini zespołu, interesująca jest historia związana z powstaniem nazwy zespołu. Kazimierz Błaszyk ogłosił wśród uczniów konkurs na nazwę zespołu. Zaproponował, aby zapisali oni na kartkach swoje propozycje. Jak uważa Małgorzata Senk, autorką i pomysłodawczynią nazwy zespołu „Miniwielkopolanie” była jej siostra Anna Mandziak. To właśnie wtedy, w 1965 roku, miało się rozpocząć „prawdziwe muzykowanie” w Śnieciskach (ZAŁĄCZNIK NR 2). Zespół dość szybko zyskał popularność w gminie i powiecie a świadczyły o tym częste występy tancerzy na istotnych dla środowiska lokalnego uroczystościach.
Występy
„Miniwielkopolanie”, według wspomnień byłych tancerzy, występowali na wszystkich uroczystościach szkolnych. Uczestniczyli także w rozmaitych imprezach o charakterze oficjalnym, folklorystycznym lub rekreacyjnym. Do najważniejszych występów zaliczyć należy te, które odbyły się w Środzie Wielkopolskiej, Zaniemyślu i Śnieciskach.
Środa Wielkopolska
- Występ podczas rocznicy wyzwolenia powiatu średzkiego przez Armię Czerwoną (22.01.1964).
- Występ podczas obchodów 700.lecia Środy Wielkopolskiej (1967).
- Udział w rewii zespołów artystycznych w Środzie Wielkopolskiej (1.05.1970).
- Udział w eliminacjach do turnieju Miast Środa Wielkopolska – Jarocin (1970). Ciekawostką jest, że zespół występował przed komisją Telewizji Warszawskiej, której przewodniczył Jan Suzin, a członkiem był Jeremi Stępowski.
- Występ podczas Średzkich Sejmików Kultury w Środzie Wielkopolskiej (1970, 1977).
- Występ podczas obchodów 50-lecia powstania Technikum Rolniczego w Środzie Wlkp. czerwiec (1971).
- Występ podczas Powiatowej Konferencji Postępu Pedagogicznego w Środzie Wlkp. na specjalne zaproszenie inspektora szkolnego Zygmunta Cieślińskiego (21.10.1970). Występ odbył się w Szkole Podstawowej nr 3. Podczas konferencji zaprezentowano cały dorobek pracy zespołu. Kazimierz Błaszyk otrzymał gratulacje od przedstawicieli władz oświatowych powiatu oraz kuratorium województwa poznańskiego.
- Występ podczas otwarcia Domu Kultury w Środzie Wielkopolskiej (2.05.1972).
- Występ podczas Festynu Artystów w Środzie Wielkopolskiej (19.05.1974).
Zaniemyśl
- Udział zespołu tanecznego w programie artystycznym w Zaniemyślu w podczas wielkiego dwudniowego festynu (8-9.07.1978). Zespół folklorystyczny wystąpił na Wyspie Edwarda w Zaniemyślu.
- Występ z okazji 60.lecia powstania Straży Pożarnej w Zaniemyślu (27.05.1973).
- Występ z okazji Święta Pracy w Zaniemyślu (1974).
- Występ podczas Zaniemyskich Bitew Morskich (21.07.1978).
- Występ podczas Gminnych Dożynek w Zaniemyślu (1979)1.
Inne miejscowości
- Występy podczas corocznych dożynek gminnych w Śnieciskach i Zaniemyślu (1971-1983). W archiwum Haliny Błaszyk zachował się wycinek z artykułu prasowego pt. Mieszkańcy Śniecisk w dożynkowym korowodzie. Wspomniano tam o występie miejscowych zespołów: dziecięcego „Miniwielkopolanie” i młodzieżowego. Oba zespoły wystąpiły w barwnych strojach ludowych, prezentując publiczności wielkopolskie tańce ludowe.
- Występ podczas powitania Wiosny Tysiąclecia w Łęknie (20.03.1966).
- Występ z okazji 150. rocznicy urodzin poety R. W. Berwińskiego w Polwicy (1968).
- Występ z okazji 150-lecia Szkoły Podstawowej w Śnieciskach (1.09.1987).
- Dobór repertuaru i stroje
Do przygotowania oryginalnych układów choreograficznych, wykonywanych przez zespół Kazimierz Błaszyk wykorzystywał opisy figur tanecznych opracowanych m.in. przez wybitnego etnografa Oskara Kolberga2. Spośród tańców wielkopolskich w repertuarze „Miniwielkopolan” znajdowały się:
- ceglorz (gdzie w pierwszej części tańczący wykonują gesty imitujące ruchy ceglarza a w części drugiej tańczą w rytm walce);
- wisielok (składający się dwóch części: wolniejszej z krokami dosuwanymi i szybszej z podskokami. Ideą tego tańca jest ukazanie zalotów mężczyzny, który stara się zaimponować kobiecie siłą i postawą);
- przodek szamotulski (rozpoczynany przez jedną parę, która po pierwszym tańcu zaprasza pozostałych uczestników zabawy. Jest tańczony w wolnym tempie)3.
Podczas występów młodzi tancerze prezentowali także tańce z innych regionów, np., krakowiaka, śląskiego trojaka, kujawiaka, a także popularne w całej Polsce poloneza, polkę andrusowską, oberka i kozaka. Podczas występów sporadycznie prezentowano także elementy tańców standardowych – głównie tanga (ZAŁĄCZNIKI NR 2 i 3).
W repertuarze zespołu znajdowały się także układy nawiązujące do tradycji góralskiej oraz taniec jabłuszko – wykonywany w stylu „czastuszka”, na podstawie ludowej ukraińskiej przyśpiewki Och jabłuszko. Układom choreograficznym towarzyszyły przyśpiewki ludowej wykonaniu członków zespołu. W archiwum zespołu (na podstawie zbiorów udostępnionych przez Halinę Błaszyk), zachowały się między innymi następujące teksty przyśpiewek:
| „Ceglorz” Jam jest ceglorz, Ty ceglorka Jo jem z miski A ty z gorka Laj la la lala… Jam jest ceglorz I ty ceglorz Jo nic ni mom I ty nie mosz Pójdę do karczmy Napije się Przyjdę do domu Polygne się | „Rada, nie rada” Rada nie rada, wyszła za dziada, rada nie rada, wyszła za dziada, taka młoda dziewczyna taka młoda dziewczyna. Z dziada tylko same kości Żal mi Boże mej młodości Co ja będę robiła? Z dziada tylko same kości Żal mi Boże mej młodości Co ja będę robiła? Kupię sobie wózek Nakładę kamieni Będę z dziadem woziła Kupię sobie wózek Nakładę kamieni Będę z dziadem woziła Ciąg, ciąg dziadzie Kiejś się podjął Niech ja pracy nie mam z tobą Taka młoda dziewczyna! | „Wisielok” Miała baba wisieloka – raz Wsadziła go na cieloka – dwa A tyn cielok wygioł łogon Ojcze matko pójdzie do dom Raz, dwa, trzy | |
| „Taniec do tej melodii” Tańcuj, tańcuj, okręcaj, okręcaj Ino pieca nie trącaj, nie trącaj Dobry piec jest na zimę, na zimę Nie każdy ma pierzynę, pierzynę Tra, la, la Stoi wojak na warcie, na warcie W przemoczonym kabacie, kabacie Od wieczora do rana, do rana Ranna rosa padała, padała Tra, la, la | „Tyrolskie tango” Słońce spoza chmur spogląda w dół, A Tyrolczyków młodych chór objął się w poł. Kolana klepią swe, aż w górach się rozlega huk. I rytm taneczny młodych nóg przez całe słychać dnie. A tyrolczyków młodych chór objął się wpół. Z tyrolskich białych chat melodia płynie w świat, jodlerów nuci chór piosenkę gór. A gdy im sił już brak sam ptasznik daje znak: słowiki trelem swym wtórują im. W dolinie chłopcy z dziewczętami idą w tan, po winie głowa ciąży tak jak pełny dzban, a nogi same tańczyć chcą melodię tą. I tańczy cała wieś, Wiatr unosi tę pieśń, Tę pieśń z tyrolskich chat, Na cały świat! | ||
Na podstawie: Halina Błaszyk, Kronika zespołów tanecznych (1959-1987) w Śnieciskach
(tekst niepublikowany).
Z inicjatywy Kazimierza Błaszyka Gminny Ośrodek Kultury w Zaniemyślu zakupił instrumenty muzyczne. Wkrótce stworzono zespół instrumentalny o nazwie „Tary 76”, który przygrywał podczas występów tanecznych i akompaniował przy przyśpiewkach ludowych. Jak wynika z zapisków znajdujących się w kronice zespołu, do grupy instrumentalistów należeli: Wojciech Nowak (gitara), Paweł Andrzejewski (perkusja), Maciej Błaszyk (akordeon), Eugeniusz Senk (gitara) i Mirosław Kędzierski (perkusja). Występom „Miniwielkopolan” przygrywała także trzyosobowa Ludowa Kapela z Winnej. W jej skład wchodzili Stanisław Taciak (skrzypce), Jan Nowak (harmonia) i Sylwester Rozmiarek (perkusja).
Najczęściej zespół „Miniwielkopolanie” występował w strojach ludowych. Materiał został zakupiony przy wsparciu szkolnego komitetu rodzicielskiego ze Śniecisk i miejscowych działaczy Związku Młodzieży Wiejskiej. Wiele starań w realizacji tego zadania poczynił kierownik szkoły Jan Perczak i przewodniczący komitetu rodzicielskiego Stanisław Wawrzyniak. Autorką pierwszych strojów dla zespołu była Zofia Perczak – samodzielnie uszyła ona pierwsze sześć kompletów (każdy składał się ze stroju żeńskiego i męskiego). Kolejne stroje wychodziły spod rąk członkiń śnieciskiego Koła Gospodyń Wiejskich. Stroje żeńskie składały się z białej bluzki, spódnicy z fartuchem oraz gorsetu. Natomiast stroje męskie składały się z koszuli, spodni i surduta oraz płaszcza (Załącznik nr 2). Jak opowiadają byli członkowie „Miniwielkopolan”, część męskich strojów trafiła do Śniecisk z Poznania. Pochodziły one z magazynów Zespołu Pieśni i Tańca „Wielkopolska”, którego kierownictwo chciało w ten sposób docenić dokonania młodych adeptów tańca ludowego.
„Miniwielkopolanie” w relacjach byłych członków zespołu
Zespół „Miniwielkopolanie” dla byłych członków zespołu był bardzo ważnym doświadczeniem życiowym. Małgorzata Senk, Aleksandra Lelińska czy Piotr Walkowiak wspominają bardzo dobrze tamte czasy. Jest to dla nich jeden z najpiękniejszych okresów życia.
Dla Aleksandry Lelińskiej, rodowitej śnieciszczanki, zespół ludowy był integralną częścią szkolnego życia. Występy w nim były wpisane w całokształt edukacji szkolnej. Dzięki zespołowi uczniowie budowali poczucie własnej wartości, nabierali pewności siebie. W zespole nawiązano przyjaźnie i znajomości na długie lata. Jak przyznaje A. Lelińska, „wartością dodaną”, wynikającą z prób i licznych występów, było utrzymywanie dobrej kondycji fizycznej oraz ładnej figury. Podczas swojego pobytu w „Miniwielkopolanach” nasza rozmówczyni nauczyła się tańczyć poloneza, krakowiaka, mazurka, poleczkę i walczyka. Szczególnie zapadło jej w pamięć wspomnienie o kokardzie, znajdującej się na pasku oplatającym sukienkę jednej z tancerek (Wiesławy Kędzierskiej), która rozwiązała się podczas występu tanecznego. Partner tancerki (Władysław Nowak) dał znak Kazimierzowi Błaszykowi, aby na chwilę przerwać akompaniament, poprawił kokardę, po czym zespół powrócił do tańca. Jak stwierdziła A. Lelińska, młody tancerz „stał się bohaterem dla całej wsi”. Chwalono go za zdecydowaną postawę i opanowanie emocji podczas występu (Załącznik nr 3).
Inny tancerz „Miniwielkopolan” Piotr Walkowiak (obecnie radny gminy Zaniemyśl) chętnie wspomina dożynkowe występy zespołu. Podkreśla on, że pomimo upływu lat, nadal potrafi on wykonać podstawowe figury taneczne krakowiaka, polki czy tanga, których nauczył się pod kierownictwem K. Błaszyka (Załącznik nr 4). Z kolei w relacji Małgorzaty Senk historia „Miniwielkopolan” przeplatała się z niejedną historią miłosną. W zespole rozwijała się miłość do tańca, ale i niejednokrotnie kiełkowały uczucia między młodymi ludźmi, które zaowocowały co najmniej siedmioma związkami małżeńskimi. Tak było m.in. w przypadku M. Senk. Były też trudne sytuacje. Szczególnie smutnym wydarzeniem była ciężka choroba tanecznego partnera M. Senk, Władysława Nowaka. Jak wspomina nasza rozmówczyni, będąc kilkunastoletnią dziewczynką nie rozumiała ona, dlaczego kierownik zespołu nie przydzielił jej nowego partnera. Dopiero po latach zrozumiała ona, że K. Błaszyk chciał w ten sposób pokazać ciężko choremu tancerzowi, że w zespole czekano na jego powrót (Załącznik nr 2).
Bibliografia
Materiał niepublikowany:
- Błaszyk Halina, Kronika zespołów tanecznych (1959-1987) w Śnieciskach.
- Prywatne archiwum fotograficzne Aleksandry Lelińskiej.
Netografia
- Folklor muzyczny, etnografia – Oskar Kolberg, https://zpe.gov.pl/a/folklor-muzyczny-etnografia—oskar-kolberg/DDq22vdxv [dostęp: 6.04.2025].
- Kolberg Oskar, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce oraz „Obrazy Etnograficzne”; https://culture.pl/pl/tworca/oskar-kolberg [dostęp: 6.04.2025].
- Oskar Kolberg [w:] Culture.pl, https://culture.pl/pl/tworca/oskar-kolberg [dostęp: 6.04.2025].
- Tańce pochodzenia rzemieślniczego [w:] Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, https://wbp.poznan.pl/folklor/folklor-wielkopolski/folklor-taneczny/tance-pochodzenia-rzemieslniczego/ [dostęp: 6.04.2025].
- Tańce regionalne (cz.1) [w:] Zintegrowana Platforma Edukacyjna MEN, https://zpe.gov.pl/a/tance-regionalne—cz-1/DY2H2Mg99 [dostęp: 6.04.2025].
Spis załączników
- Załącznik nr 1. Kolekcja fotografii dotycząca hasła WEC pt. Zespół ludowy Miniwielkopolanie ze Śniecisk.
- Załącznik nr 2. Fragment wywiadu z Małgorzatą Senk, przeprowadzonego i opracowanego przez Hannę Staszak, Michała Skrobicha i Borysa Rejmanna, Śnieciska, 11.03.2025.
- Załącznik nr 3. Fragment wywiadu z Aleksandrą Lelinską, przeprowadzonego i opracowanego przez Hannę Staszak, Michała Skrobicha i Borysa Rejmanna, Śnieciska, 04.02.2025.
- Załącznik nr 4. Fragment wywiadu z Piotrem Walkowiakiem, przeprowadzonego i opracowanego przez Natalię Duszczak, Michała Skrobicha i Borysa Rejmanna, Śnieciska, 25.03.2025.