Logo CSW2030
Szkoła Podstawowa nr 2 w Ostrzeszowie – Projekt „Wolne Miasto” w Ostrzeszowie.  Wielopokoleniowość, edukacja historyczna, pobudzanie do działania
SP OSTRZESZÓW 1 zdjęcie startowe
Skład zespołu:
Kordian Andrukiewicz
Hanna Frąckowiak
Noemi Jarych 
Ivanna Kashyna 
Angelika Lasecka 
Mikołaj Lis 
Nicole Mazur
Jacek Mańczak 
Filip Mickiewicz
Stanisław Nieruchalski
Gabriela Pasik 
Zoia Pylypovych 
Michał Rajski 
Wojciech Wallas 
Maja Wieczorek 
Wiktoria Zysko

Opiekun naukowy:
Longina Smok

Wizytówka

„Wolne Miasto” Ostrzeszów – cykliczny projekt społeczny, zapoczątkowany i realizowany przez harcerzy ZHR w Ostrzeszowie (woj. wielkopolskie, powiat ostrzeszowski, gmina Ostrzeszów) od 2012 roku z okazji Narodowego Święta Niepodległości (11 XI). Jego głównym celem jest krzewienie patriotyzmu oraz zaktywizowanie mieszkańców miasta i okolic. Najważniejszą część projektu stanowi gra miejska.

  1. Kontekst historyczny. Stworzenie i konsolidacja polskiej władzy w Ostrzeszowie (1918-1919)

Tradycje patriotyczne i narodowościowe są silnie zakorzenione w sercach ostrzeszowian. Wielu mieszkańców miasta brało udział w walkach na frontach pierwszej wojny światowej, a wraz z militarną klęską zaborcy czynnie wparło polskie działania niepodległościowe. Jak wynika z danych dotyczących narodowości mieszkańców Ostrzeszowa, w okresie zaboru pruskiego Polacy stanowili znakomitą większość (w roku 1908 około 75% ogółu)[1]. Polskie instytucje polityczne w Ostrzeszowie uformowały się po 11 listopada, wraz z opuszczeniem miasta przez oddziały niemieckie (w Niemczech trwały wówczas walki związane z rewolucją listopadową, które ostatecznie doprowadziły tam do obalenia monarchii i ustanowienia republiki parlamentarnej). Tak jak w innych częściach Wielkopolski, także w Ostrzeszowie powstała wówczas Rada Robotniczo-Żołnierska, której zadaniem było tymczasowe sprawowanie władzy lokalnej. W mieście została one zdominowana przez Polaków. Na czele Rady Robotniczej stanął Antoni Władysław Wodniakowski, a działalnością Rady Żołnierskiej kierował Stefan Marwega[2]. Krótko potem w powiecie zaczęła działać także Rada Ludowa`, reprezentująca ludność chłopską (wszystkie te rady działały do początku stycznia 1919 roku). Na przełomie listopada i grudnia 1918 r. w mieście zaczęła działać Powiatowa Rada Ludowa – instytucja podlegająca Naczelnej Radzie Ludowej w Poznaniu, której zadaniem była organizacja lokalnej administracji pod wyłącznie polskim kierownictwem[3]. Jeszcze w listopadzie sformowany został oddział wojskowy złożony z żołnierzy polskiego pochodzenia.

Fot. 1. Tablica na budynku przy ul. gen. W. Sikorskiego 7, upamiętniająca postać Antoniego Władysława Wodniakowskiego – działacza narodowego i społecznego z przełomu XIX i XX w. Fot. 1. Tablica na budynku przy ul. gen. W. Sikorskiego 7, upamiętniająca postać Antoniego Władysława Wodniakowskiego – działacza narodowego i społecznego z przełomu XIX i XX w.

W kolejnych tygodniach niemieccy urzędnicy byli stopniowo zastępowani przez Polaków. Zdarzało się, że trzeba było robić to siłą, np. w stosunku do funkcjonariuszy stacjonujących na granicy lub niemieckich paramilitarnych formacji ochotniczych (Grenzschutz Ost). W zasadzie obywało się to jednak bez przelewu krwi[4].

6 stycznia 1919 roku Powiatowa Rada Ludowa w Ostrzeszowie postanowiła sformować batalion, którego dowództwo powierzono podporucznikowi Stanisławowi Thielowi (był on właścicielem majątku w Doruchowie, 11 km na wschód od Ostrzeszowa)[5]. Dzień ten jest uznawany za datę „przystąpienia” ludności z powiatu ostrzeszowskiego do powstania wielkopolskiego, w dziesiątym dniu trwania tego zrywu. Walki powstańcze były prowadzone do 16 lutego 1919 roku, gdy Niemcy podpisały z Ententą układ rozejmowy w Trewirze, przedłużający wcześniejsze ustalenia z Compiègne[6].

Fot. 2. Żołnierze z 12. Pułku Strzelców Wielkopolskich, koszary wojskowe w Ostrowie Wielkopolskim, 8.02.1919. Źródło: archiwum prywatne Piotra Niesobskiego.

Jednostka zwana batalionem ostrzeszowskim, licząca blisko 700 powstańców, powstała na podstawie oddziałów z Ostrzeszowa (około 230 żołnierzy), Mikstatu i Grabowa nad Prosną[7]. Na początku lutego 1919 roku została ona włączona do 12. Pułku Strzelców Wielkopolskich, walczącego na południowym odcinku powstania wielkopolskiego. W tym samym czasie w powiecie sformowano oddziały Straży Ludowej (SL), które pełniły funkcje porządkowe i jednocześnie wspierały wojsko powstańcze[8]. Ich komendantem był A.W. Wodniakowski. Między 15 i 16 stycznia 1919 roku oddział z Ostrzeszowa wespół z formacjami z Pleszewa i Ostrowa Wielkopolskiego stoczył zwycięskie walki pod Ligotą oraz Kobylą Górą (około 11 km na południowy zachód od miasta). Zginęło wówczas trzech powstańców, a dziewięciu zostało rannych[9]. Według ówczesnych relacji, pozostałe działania powstańcze, prowadzone na terenie powiatu ostrzeszowskiego, przebiegały względnie spokojnie. Polegały głównie na zajmowaniu kolejnych miejscowości i obsadzaniu ich polskimi załogami, liczącymi od kilku do kilkunastu żołnierzy. Pewna ilość powstańców wielkopolskich, pochodzących z Ostrzeszowa i okolic, uczestniczyła także w walkach poza rodzinnymi stronami. Ustalenie ich liczebności jest jednak niemożliwe.

Polskie działania polityczne i militarne, prowadzone w Ostrzeszowie oraz okolicach na przełomie 1918/1919 roku zostały upamiętnione za pomocą wielu pomników lub tablic.

W Ostrzeszowie[10]:

1. Betonowy obelisk poświęcony powstańcom wielkopolskim (ufundowany przez społeczeństwo miasta, wzniesiony z inicjatywy Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na cmentarzu parafialnym przy ul. Kościuszki, odsłonięty 7 czerwca 1925 r. przez generała broni Józefa Hallera). Na tablicy umieszczono dziewięciowiersz ku czci powstańców autorstwa Władysława Syrokomli. Pod tablicą znajduje się rzeźba działa na stosie kamieni. Przed obeliskiem pochowano nieznanego szeregowca z 12. Pułku Strzelców Wielkopolskich (zginął 20 stycznia 1919 r.).

2. Tablica kamienna przy ul. gen. W. Sikorskiego 24, wskazująca miejsce zbierania się w listopadzie i grudniu 1918 r. Powiatowej Rady Ludowej. Tablica ta odsłonięta została również w dniu 7 czerwca 1925 r.

3. Głaz z tablicą metalową, krzyżem powstańczym i napisem: Powstańcom Wielkopolskim młodzież i społeczeństwo (odsłonięty 9 maja 1973 r., u zbiegu ulic: Gen. W. Sikorskiego i Sportowej, przed budynkiem Zespołu Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich).

4. Metalowa tablica upamiętniająca wyruszenie 7 stycznia 1919 r. oddziałów powstańczych pod dowództwem Stanisława Thiela, zaprzysiężonych na sztandar ostrzeszowskiego „Sokoła” (ul. gen. W. Sikorskiego 9).

5. Pomnik ku czci harcerzy poległych w walkach o niepodległość Polski, u zbiegu ul. Zamkowej i Armii Krajowej (proj. Krzysztof Nitsch). Ma formę kurhanu zwieńczonego rzeźbą lilijki harcerskiej. Na stojącym przed nim metalowym zniczu, stojącym przed pomnikiem wypisano lata: 1914 (utworzenie harcerstwa w Ostrzeszowie) i 1984 (odsłonięcie pomnika). Po bokach umieszczono napisy z liter metalowych wskazujące miejsca walk z udziałem harcerzy (wśród nich jest Powstanie Wielkopolskie). Pomnik odsłonięto 26 sierpnia 1984 r.

6. Głaz z tablicą ku czci powstańców wielkopolskich z ziemi ostrzeszowskiej, z wizerunkiem krzyża powstańczego i portretem Stanisława Thiela (1881-1943) – jednego z dowódców południowego frontu powstania. Zlokalizowany na skraju Parku Miejskiego, odsłonięty 11 czerwca 2018 r. (ZAŁĄCZNIK NR 1, FOT. 1-8).

Na terenie obecnego powiatu ostrzeszowskiego:

1. Pomnik w Szklarce Myślniewskiej ku czci Jana Kotowicza (1899-1919) – szeregowca z 10. kompanii 12. pułku strzelców wielkopolskich, który zginął 9 lutego 1919 r. pod Dobrą koło Ostrzeszowa. J. Kotowicz spoczywa na cmentarzu w Ostrzeszowie.

2. Pomnik powstańców wielkopolskich na cmentarzu parafialnym w Parzynowie (gmina Kobyla Góra). U jego stóp pochowani są w dwóch mogiłach Szczepan Marek (szeregowiec z 1. pułku rezerwowego strzelców wielkopolskich, poległy 19 lutego 1919 r. pod Nakłem) i nieznany powstaniec.

3. Tabliczka kamienna upamiętnia miejsce, skąd wyruszyła do walki 3. Ochotnicza Kompania Mikstacka (Mikstat, ul. Krakowska 17).

4. Głaz z czarną kamienną tablicą na zachód od wsi Marcinki, w miejscu, gdzie 15 stycznia 1919 r. został rozstrzelany przez żołnierzy Grenzschutzu ksiądz Wincenty Ruda (1882-1919), orędownik niepodległej Polski.

5. Kamień poświęcony powstańcom wielkopolskim we wsi Ligota.

6. Pomnik ku czcipowstańców wielkopolskich wGrabowie nad Prosną.

7. Czarna tablica kamienna ku czci członków rodziny Thielów w Doruchowie (na lewo od kaplicy grobowej Thielów).

8. Zbiorowy grób powstańców wielkopolskich na cmentarzu parafialnym w Doruchowie: st. szeregowca Leona Nowaka (1898-1919) z Przytocznicy, Stefana Woźniaka (1887-1919) z Warszawy i osoby nieznanej z nazwiska (ZAŁĄCZNIK NR 2, FOT. 1-8).

2. „Wolne Miasto” w Ostrzeszowie

  1. Cele projektu

Idea ostrzeszowskiego projektu „Wolne Miasto” zrodziła się w 2012 roku z inicjatywy harcerek i harcerzy tamtejszego Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej. Uczestniczyli oni wielokrotnie w lokalnych obchodach świąt narodowych i zauważyli, że program tych obchodów, przeważnie składający się z wystąpień przedstawicieli, był schematyczny i przyciągał znikomą ilość osób. Harcerze postanowili to zmienić, a swoją uwagę skoncentrowali się na Narodowym Święcie Niepodległości (11 listopada). Celem tego projektu „Wolne Miasto”jest radosne i pełne treści przeżywanie tego dnia. Chodzi o zaangażowanie lokalnej społeczność i uwolnienie obchodów od przewidywalnego charakteru. Organizatorzy chcą, aby uczestnicy wynieśli z tego wydarzenia indywidualne doświadczenia, wzbogacili wiedzę o historii i mieli poczucie dobrze spędzonego czasu. Obok upamiętnienia wydarzeń historycznych ważne są integracja społeczności i angażowanie młodych ludzi do organizacji oraz realizacji działań o wymiarze projektowym. Z upływem czasu inicjatywa zyskała wsparcie od wielu dorosłych, w tym prowadzących firmy. Formuła projektu ewoluowała, a jego oprawa staje się coraz bardziej profesjonalna.

Osoby angażujące się w projekt „Wolne Miasto” mają szanse nabyć różnorodne umiejętności o charakterze organizacyjnym i osobistym.​ Uczą się planować, koordynować wydarzenia, zarządzać czasem i tzw. zasobami. Za przykład niech posłuży organizacja gry miejskiej, która stanowi jeden z najważniejszych elementów projektu. W każdym roku przebiega ona pod innym hasłem przewodnim. W ramach projektu „Wolne Miasto” działają zespoły wolontariuszy, koordynowane przez liderów. Ich zadaniem jest rozwijanie wiedzy historycznej na temat polskich działań niepodległościowych i przekładanie jej na inicjatywy umożliwiające propagowanie treści patriotycznych poprzez panele dyskusyjne, wydarzenia edukacyjne i sportowo-rekreacyjne.

Fot. 3. Zdjęcia pochodzące z sesji wizerunkowej członków sztabu „Wolnego Miasta”. Autor: Grzegorz Kosmala.
  • Elementy składowe projektu

Gry terenowe (miejskie). Jest to najważniejsza część projektu. Uczestniczące w niej drużyny muszą wykazać się sprytem, wiedzą i szybkością, aby rozwiązać postawione przed nimi zadania oraz osiągnąć wyznaczone cele. Kolejne edycje gry przebiegały pod odmiennymi hasłami. Za każdym razem nawiązywały do polskich dziejów społeczno-politycznych.

  • 2012 – „Wolne Miasto”. W pierwszej edycji projektu organizatorzy postanowili połączyć ze sobą różne epoki historyczne. Uczestnikom zaproponowano interaktywne gry miejskie i zadania edukacyjne, które realizowano w różnych częściach miasta.
  • 2013 – „Powstanie 44”. Motywem przewodnim była tematyka powstania warszawskiego. Podczas gry miejskiej uczestnicy zaliczali punkty tematyczne, które dotyczyły wydarzeń powstańczych, przebiegu walk, losów mieszkańców Warszawy.
  • 2014 – „Rodzinny interes”. Trzecia edycja programu nawiązywała do wydarzeń z okresu PRL-u. Szczególny nacisk położono na przywołanie informacji o antykomunistycznych wystąpieniach robotniczych i represjach władz wobec opozycji. W grze miejskiej wykorzystano także akcenty dotyczące problemów gospodarczych, które były związane czasami, gdy funkcjonowała centralnie sterowana gospodarka. Uczestnicy poznawali m.in. zasady rządzące reglamentacją niektórych towarów, która obowiązywała w różnych okresach Polski Ludowej. W wyznaczonych punktach zdobywali oni banknoty z tzw. epoki wraz z tzw. kartkami na żywność, odzież czy leki.​
  • 2015 – „Miasto za drutami”. Wczwartej odsłonie projektu skoncentrowano się na lokalnej historii dotyczącej funkcjonowania obozu jenieckiego w Ostrzeszowie podczas II wojny światowej. Jego dzieje do dziś są mało znane. Celem gry miejskiej było udzielenie przez uczestniczące w niej drużyny pomocy osobom odgrywającym role jeńców wojskowych. Jednym z punktów było także zaplanowanie ucieczki z obozu.
  • 2016 – „Gród Piastów”. Tematyka nawiązywała do 1050. rocznicy Chrztu Polski.
  • 2017 – „Powstanie’18”. Tematem przewodnim szóstej edycji gry stało się powstanie wielkopolskie. Blisko 430 uczestników zorganizowanych w 90 patroli przez trzy godziny poszukiwało dziesięciu osób odgrywających rolę urywających się powstańców. Na ulicach Ostrzeszowa pojawiła się specjalna oprawa wizualna – dorożki z biało-czerwonymi flagami i wrogie patrole straży granicznej.
  • 2018 – „Kto Ty jesteś? Polak mały”. Z okazji100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę uczestnicy gry rozwiązywali zadania interaktywne, polegające na identyfikowaniu postaci z różnych okresów polskiej historii[11].
  • 2019 – „Miasto za drutami 2”. W ósmej edycji projektu ponownie przywołano tematykę obozu jenieckiego z czasów II wojny światowej (pierwsza część odbyła się w 2015 roku). Zadaniem uczestników było m.in. odnalezienie i uwolnienie osób, które były więzione w ostrzeszowskim obozie – św. Maksymiliana Marii Kolbe a także jeńców pochodzących z Norwegii[12].
  • 2021 – „Skarb Ostrzeszowa”.Zamysłem organizatorów było zapoznanie uczestników gry miejskiej z rzadko odwiedzanymi miejscami, które są ważne dla historii Ostrzeszowa. Na graczy czekały tajemnicze postacie, których odnalezienie otwierało drogę do ukrytego skarbu.
  • 2022 – „Gdzie jest generał?”. Zorganizowana wówczas gra miejska w luźny sposób nawiązywała do biografii generała Władysława Andersa. Poszczególne zespoły (pododdziały) musiały wykazać się maksymalna skutecznością, realizując poszczególne zadania, rozlokowane w różnych punktach miasta, nawiązujące m.in. do dokonań znanego dowódcy.
  • 2023 – „Wschodzące Mocarstwo”. Tematyka zorganizowanej wówczas gry miejskiej przywoływała postać i dokonania Kazimierza Wielkiego.
  • 2024 – „Wielka Wojna. Szlak Niepodległości”. Motywem przewodnim były wydarzenia z czasów I wojny światowej, które miały decydujący wpływ na odzyskanie niepodległości przez Polskę. Uczestnicy mieli do wyboru jedną z trzech kategorii – rekrut (najłatwiejsza kategoria, adresowana do osób, które po raz pierwszy brały udział w grze, a także rodzin z dziećmi), weteran (o średnim stopniu zaawansowania, dla osób, które już wcześniej uczestniczyły w grach miejskich) i rambo (dla osób doświadczonych i bardzo sprawnych fizycznie)[13].

Bieg na orientację odbywa się w różnych lokalizacjach, angażując uczestników w aktywność fizyczną i rywalizację. I tak w 2021 roku imprezę tę zorganizowano w okolicach wsi Kobyla Góra (9 km na południowy zachód od Ostrzeszowa). Trasa biegu prowadziła wokół zalewu Blewazka i połączono ją z realizowaniem zadań dotyczących historii harcerstwa

Panele dyskusyjne, organizowane w sali reprezentacyjnej Urzędu Stanu Cywilnego w Ostrzeszowie, dotyczą różnych, nierzadko kontrowersyjnych aspektów Powstania Wielkopolskiego. Swoje wystąpienia prezentują profesjonalni badacze dziejów powstania, regionaliści oraz historycy-amatorzy, którzy zajmują się historią lokalną. Spotkania te przyciągają przeważnie osoby dorosłe, wielu jest seniorów.​

Wieczornice patriotyczne odbywają się w salach udostępnionych przez Ostrzeszowskie Centrum Kultury. Są to przeważnie koncerty z repertuarem patriotycznym. Większość ma kameralny charakter, ale zdarzają się także wydarzenia o większym zasięgu. W 2018 roku w Ostrzeszowie odbył się koncert pt. „Niepodległa”, Wystąpiły zespoły „JOY” i „Mini JOY” oraz chór Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Koncert odbył się w sali widowiskowej i zgromadził ok. 300 widzów.

Maratony filmowe odbywają się w ostrzeszowskim kinoteatrze. Prezentowane są filmów o tematyce patriotycznej i historycznej. Projekcjom towarzyszą krótkie prelekcje pozwalające lepiej zrozumieć historyczny kontekst poszczególnych dzieł.

Akcja flaga ma na celu promowanie symboli narodowych. Zuchy i harcerze z ZHR rozdają w jej ramach flagi przechodniom.

Fot. 4. Uczestnicy gry terenowej „Wolne Miasto” z 2021 roku („Skarb Ostrzeszowa”). Na zdjęciu jeden z pomysłodawców projektu “Wolne Miasto” Michał Szmaj (trzecia osoba od lewej strony) i były komendant ostrzeszowskiego hufca ZHR Stanisław Stawski (czwarta osoba od lewej strony).  Źródło: https://www.facebook.com/photo/?fbid=7036659893026049&set=pb.100064359292595.-2207520000 [dostęp: 8.04.2025].

C. Społeczny odbiór projektu

Reakcje uczestników na dotychczasowe edycje projektu „Wolne Miasto” były pozytywne.

Doceniają oni nowatorskie podejście do obchodów Święta Niepodległości, które ich zdaniem są bardziej radosne i angażujące od ceremonii o tradycyjnym charakterze. Systematycznie wzrasta liczba uczestników wydarzeń realizowanych w ramach projektu. W pierwszej edycji (2012) sięgała ona 370 osób w 2018 roku wzrosła do ponad 700. Osoby, które uczestniczyły w pierwszych odsłonach projektu, wracają w kolejnych latach, podejmując również zadania organizacyjne jako liderzy poszczególnych zespołów projektowych lub mentorzy. „Wolne Miasto” otrzymuje także wsparcie od władz lokalnych (miejskich i powiatowych), które patronują projektowi oraz współfinansują jego realizację. Władze Ostrzeszowa m.in. fundują nagrody dla uczestników poszczególnych gier a burmistrz miasta Patryk Jędrowiak wręcza odznaczenia najlepszym drużynom. Jak podkreśla burmistrz, każdy, kto choć raz wziął udział w którejkolwiek imprezie związanej z projektem „Wolne Miasto” zauważył, że wprowadza ona szczególny koloryt do życia Ostrzeszowian. W mieście panuje świetna atmosfera, a szczególnym zwieńczeniem tego dnia jest wieczorne spotkanie mieszkańców na ostrzeszowskim rynku.

Z kolei wicestarosta powiatu ostrzeszowskiego Lech Janicki uważa, że atrakcje uwzględnione w programie poszczególnych edycji projektu działają „elektryzująco” na pozytywne emocje miejscowej społeczności, niezależnie od wieku czy poglądów.

Jak mówią twórcy projektu, w pierwszych latach jego realizacji było dużo niepewności czy dopisze frekwencja. Szybko okazało się jednak, że wśród mieszkańców istniała silna potrzeba wspólnego, aktywnego i spontanicznego uczestniczenia w obchodach niepodległościowych. Do Ostrzeszowa specjalnie z tej okazji przyjeżdżają także osoby z innych województw a nawet państw. Jeden z pomysłodawców projektu Michał Szmaj (dyrektor Ostrzeszowskiego Centrum Kultury, jednocześnie stojący na czele ostrzeszowskiego Hufca ZHR im. Szarych Szeregów) wspomina, że w trakcie realizacji kolejnych edycji nie brakowało zabawnych przygód, ale i zdarzały się sytuacje przyprawiające organizatorów oraz uczestników o gęsią skórkę.

Bibliografia

  • Graf Władysław, Ostrzeszów. Pomnik Powstańców Wielkopolskich, Ostrzeszów 1992.
  • Graf Władysław, Powstanie Wielkopolskie na Ziemi Ostrzeszowskiej, t. 1-3, Ostrzeszów 2009.
  • Ludność i stosunki narodowe oraz religijne i zdrowotne [w:] Dzieje Ostrzeszowa, red. Stanisław Nawrocki,Kalisz 1990.
  • Powstanie Wielkopolskie w powiecie ostrzeszowskim, „Ostrzeszowska kultura. Historia-samorząd” 2018, nr 8.

Netografia

Spis załączników

  • Załącznik nr 1. Zbiór fotografii przedstawiających miejsca pamięci o Powstaniu Wielkopolskim na terenie Ostrzeszowa.
  • Załącznik nr 2. Zbiór fotografii przedstawiających miejsca pamięci o Powstaniu Wielkopolskim na terenie obecnego powiatu ostrzeszowskiego.
  • Załącznik nr 3. Fragment wywiadu z wielokrotnym uczestnikiem gry terenowej „Wolne Miasto” Mikołajem Lisem, Ostrzeszów, 16.04.2025. Wywiad przeprowadził Filip Mickiewicz.
  • Załącznik nr 4. Fragment wywiadu z wicestarostą powiatu ostrzeszowskiego Lechem Janickim, Ostrzeszów, 16.04.2025. Wywiad przeprowadził Mikołaj Lis.
  • Załącznik nr 5. Fragment wywiadu z burmistrzem miasta i gminy Ostrzeszów Patrykiem Jędrowiakiem, Ostrzeszów, 16.04.2025. Wywiad przeprowadził Mikołaj Lis.
SP OSTRZESZÓW 1 Załącznik nr 1Pobierz
SP OSTRZESZÓW 1 Załącznik nr 2Pobierz

[1] Por. Ludność i stosunki narodowe oraz religijne i zdrowotne [w:] Dzieje Ostrzeszowa, red. Stanisław Nawrocki,Kalisz 1990, s. 126, tab. 5 (Narodowość mieszkańców Ostrzeszowa w okresie zaboru pruskiego).

[2] Antoni Władysław Wodniakowski (1877-1935) z zawodu kupiec, był wielokrotnie prześladowany za działalność patriotyczną. w czasie I wojny światowej zorganizował w Ostrzeszowie tajny komitet obywatelski, który współpracował z Polskim Komitetem Narodowym w Paryżu. Pod koniec wojny organizował zbrojny opór w powiecie ostrzeszowskim, działał w Radzie Robotniczej i Radzie Ludowej. Uczestniczył w oswobodzeniu miasta i organizacji władz polskich. W 1919 r. został komendantem Straży Ludowej. Uczestniczył w powstaniach śląskich i plebiscycie na Górnym Śląsku (1919-1920). Po powrocie do Ostrzeszowa prowadził cegielnię i nadal działał społecznie; por. Antoni Władysław Wodniakowski (1877-1935). Kupiec działacz niepodległościowy [w:] „Nieśmiertelni” – Dokumenty dotyczące sławnych osób w zasobie AP w Kaliszu, https://www.archiwum.kalisz.pl/wystawy-on-line/niesmiertelni/20 [dostęp: 8.04.2025].

[3] Andrzej Gulczyński, Kształtowanie i działania polskiej władzy państwowej w dobie Powstania Wielkopolskiego, https://pw.ipn.gov.pl/pwi/historia/kulisy-powstania-wielko/8560,Ksztaltowanie-i-dzialania-polskiej-wladzy-panstwowej-w-dobie-Powstania-Wielkopol.html [dostęp: 8.04.2025].

[4] Por. Powstanie Wielkopolskie w powiecie ostrzeszowskim, „Ostrzeszowska kultura. Historia-samorząd” 2018, nr 8, s. 3-5.

[5] Stanisław Thiel. Powstaniec wielkopolski, dowódca oddziałów w rejonie Ostrzeszowa [w:] Nieśmiertelni. Archiwum Państwowe w Kaliszu, https://www.archiwum.kalisz.pl/wystawy-on-line/niesmiertelni/19 [dostęp: 8.04.2025].

[6] W układzie z Trewiru (16.02.1919), do istniejących wcześniej postanowień rozejmowych dopisano, że Niemcy powinni niezwłocznie zaprzestać wszelkich działań ofensywnych przeciwko Polakom w Poznańskiem i we wszystkich innych okręgach. W tym celu zabrania się wojskom niemieckim przekraczania następującej linii: dawna granica Prus Wschodnich i Prus Zachodnich z Rosją aż do Dąbrowy Biskupiej, następnie poczynając od tego punktu linii na zachód od Dąbrowy Biskupiej, na zachód od Nowej Wsi Wielkiej, na południe od Brzozy, na północ od Szubina, na północ od Kcyni, na południe od Szamocina, na południe od Chodzieży, na północ od Czarnkowa, na zachód od Miał, na zachód od Międzychodu, na zachód od Zbąszynia, na zachód od Wolsztyna, na północ od Leszna, na północ od Rawicza, na południe od Krotoszyna, na zachód od Odolanowa, na zachód od Ostrzeszowa, na północ od Wieruszowa, a następnie od granicy śląskiej. Chociaż układ formalnie zakończył powstanie wielkopolskie, to jednak Niemcy jeszcze długo dopuszczali się akcji zbrojnych na wyznaczonej linii demarkacyjnej. Trwały one do chwili przyjęcia wersalskiego traktatu pokojowego (28.06.1919), na mocy którego prawie cała Wielkopolska znalazła się w granicach państwa polskiego; por. Michał Dachtera, 106. rocznica rozejmu w Trewirze, https://27grudnia.pl/aktualnosci-tegoroczna-edycja/106-rocznica-rozejmu-w-trewirze/8862 [dostęp: 8.04.2025].

[7] Powstanie Wielkopolskie w powiecie ostrzeszowskim, dz. cyt., s. 4.

[8] Marek Rezler, Straż Ludowa, https://pw.ipn.gov.pl/pwi/historia/oddzialy-powstancze/8614,Straz-Ludowa.html [dostęp: 8.04.2025].

[9] Po stronie niemieckiej w walkach pod Kobylą Górą zginęło 50 żołnierzy, a 46 wzięto do niewoli. Na terenie powiatu ostrzeszowskiego doszło także np. do potyczki pod Szklarką Myślniewską (13.01.1919, 8 km na zachód od Ostrzeszowa), por. Marek Rezler, Walki na Froncie Południowym 10-15 stycznia 1919 r., https://pw.ipn.gov.pl/pwi/historia/przebieg-walk-powstancz/walki-na-frontach-powst/8686,Walki-na-Froncie-Poludniowym-10-15-stycznia-1919-r.html [dostęp: 8.04.2025].

[10] Na podstawie serwisu Mapy pamięci. IPN; https://mapypamieci.ipn.gov.pl/mp/maps/184,dok.html [dostęp: 8.04.2025].

[11] Magdalena Kułak, Wolne miasto [w:] Powiat ostrzeszowski, 2.11.2018, https://powiatostrzeszowski.pl/wolne-miasto/ [dostęp: 12.12.2024]; Ewa Pieczyńska, „Wolne miasto” Ostrzeszów. Program obchodów 11 listopada [w:] WLKP24.info, 10.11.2018, https://wlkp24.info/wolne-miasto-ostrzeszow-program-obchodow-11-listopada/ [dostęp: 12.12.2024].

[12] Łukasz Śmiatacz, Ostrzeszów: gra z historią w tle [w:] RadioSud.pl, 12.11.2019, https://www.radiosud.pl/fakty/gra-z-historia-w-tle-13707 [dostęp: 8.04.2025].

[13] Bąk Wojciech, „Wschodzące Mocarstwo” – weź udział w grze miejskiej [w:] Miasto i Gmina Ostrzeszów, 25.10.2023,https://ostrzeszow.pl/asp/-wschodzace-mocarstwo—wez-udzial-w-grze-miejskiej,46,artykul,1,7971 [dostęp: 12.12.2024]; Jagoda Mośpan, Wolne Miasto w 106. rocznicę odzyskania niepodległości. Będzie aktywnie i patriotycznie!, https://ostrzeszow.eska.pl/wolne-miasto-w-106-rocznice-odzyskania-niepodleglosci-bedzie-aktywnie-i-patriotycznie-aa-ycHQ-v6ht-dtXz.html [dostęp: 12.12.2024]; Wielkie świętowanie w „Wolnym Mieście” coraz bliżej [FILM] [w:] ostrzeszowinfo.pl, 7.11.2024, https://ostrzeszowinfo.pl/wielkie-swietowanie-w-wolnym-miescie-coraz-blizej-film/ [dostęp: 12.12.2024].

Udostępnij wpis
Kategorie
Najnowsze wideo
Polub nas na Facebooku
Ostatnio dodane
  • Wielkopolska Encyklopedia Cyfrowa
    • Szkoła Podstawowa nr 2 w Ostrzeszowie - Projekt „Wolne Miasto” w Ostrzeszowie.  Wielopokoleniowość, edukacja historyczna, pobudzanie do działania
  • Wielkopolska Encyklopedia Cyfrowa
    • Szkoła Podstawowa w Morzyczynie: Zespół „Kalinianki” – kultywowanie i promowanie tradycji lokalnych
  • Aktualności
    • Festiwal Nauki Cyfrowa Szkoła Wielkopolsk@ 2030
    Przejdź do treści