Logo CSW2030
Szkoła Podstawowa w Morzyczynie: Zespół „Kalinianki” – kultywowanie i promowanie tradycji lokalnych
SP MORZYCZYN 2 zdjęcie czołówka

Skład zespołu:
Adam Dolemba
Maja Dolemba
Mateusz Drzewiecki
Adam Dunaj
Lena Górecka
Wiktor Grzelak
Oliwier Krygier
Oskar Trawiński
Julia Winiarska
Igor Zakrzewski

Opiekun naukowy:
Ewa Palusiak-Puchałka

Wizytówka

Zespół ludowy „Kalinianki” (2005-2021) - śpiewaczy zespół folklorystyczny działający we wsiach Kalina (2005-2016) i Morzyczyn (2016-2021) (gmina Wierzbinek, powiat koniński). Organizacyjnie związany był z filiami Gminnej Biblioteki Publicznej w Wierzbinku.

Działalność artystyczna i organizacyjna (do 2021 r.)

Powstanie zespołu „Kalinianki” korespondowało z działalnością społeczną wójta gminy Wierzbinek Pawła Kurza (1990-2006)[1], który zabiegał o to, aby w każdej bibliotece gminnej, podlegającej tamtejszemu samorządowi, inicjowano działalność kulturalną wspierającą różne formy twórczości ludowej. Nazwa zespołu wywodziła się od nazwy miejscowości Kalina, gdzie znajdowała się jedna z filii Gminnej Biblioteki Publicznej w Wierzbinku. Odnosiła się ona także do kaliny – ozdobnego krzewu, wyróżniającego się bujnymi, kulistymi kwiatostanami, które przypominają śnieżne kule i rozkwitają w maju oraz czerwcu[2]. Zespół działał w ramach organizacyjnych Gminnej Biblioteki Publicznej w Wierzbinku. Inicjatorem i jego pierwszą opiekunką była Pani Zofia Śmigielska – bibliotekarka pierwotnie pracująca w Zaryniu, następnie w Kalinie. W latach 2005-2016 próby odbywały się w pomieszczeniu należącym do filii Biblioteki w Kalinie (skąd wzięła się nazwa grupy). Za działalność artystyczną odpowiadał społecznik i muzyk Jan Kucal (1954-2010), który współpracował również z innymi lokalnymi zespołami muzycznymi funkcjonującymi na terenie gminy Wierzbinek (od 1992 roku)[3]. Po śmierci J. Kucala, w latach 2010-2021 opiekunem artystycznym grupy został jego syn, Miłosz Kucal. We wrześniu 2016 r. filia Gminnej Biblioteki, mieszcząca się dotąd w Kalinie, została przeniesiona do odnowionego obiektu w Morzyczynie. Związana była z tym również zmiana miejsca prób zespołu, które odbywały się wówczas w Morzyczynie, w nowym lokum biblioteki.

Z zespołem związanych było kilkanaście osób z różnych miejscowości gminy Wierzbinek. Wykonawczynie (występujące w różnych latach działalności grupy): Olimpia Brudzińska (Morzyczyn), Aldona Chojnacka (Stara Ruda), Jolanta Jakubowska (Stara Ruda), Barbara Jaskulska (Morzyczyn), Krystyna Karolak (Morzyczyn), Oliwia Koszal (Broniszewo), Teresa Kowalska-Pietrzak (Kalina), Zofia Kwaśna (Broniszewo), Gabriela Makowska (Ruszkowo), Teresa Myślewska (Wilcza Kłoda), Marianna Nowak (Morzyczyn), Izabela Pietrzak (Kalina), Katarzyna Prętkowska (Morzyczyn), Maria Rybnicka (Wilcza Kłoda), Sylwia Sroczyńska (Stara Ruda), Urszula Szkudlarek (Morzyczyn). Początkowo grupie akompaniowali członkowie rodziny Surdyków (Agnieszka i Monika – klarnet, Dariusz – akordeon, Mariusz – bęben). Po ich odejściu zespół akompaniujący tworzyli: Karolina Baranowska (saksofon), Adam Drelichowski (saksofon), Iwona Gołębiewska (puzon), Hubert Grabowski (trąbka), Dawid Pietrzak (trąbka). Gdy próby przeniesiono do Morzyczyna (2016), oprawę instrumentalną ograniczono do keybordu (M. Kucal). Wraz ze zmianą miejsca działalności zmniejszył się skład zespołu – w ostatnich latach w próbach uczestniczyły cztery wykonawczynie (Barbara Jaskulska, Teresa Myślewska, Urszula Szkudlarek i Krystyna Zielińska.), wspierane podczas występów przez młode pokolenie: Marię Szkudlarek i Bartosza Augustyniaka. Dotkliwą stratą dla zespołu była śmierć Olimpii Brudzińskiej, która zmarła nagle w 2015 r. Podczas pandemii Covid-19 działalność zespołu została zawieszona. Niestety Miłosz Kucal zrezygnował z prowadzenia grupy w 2021 roku, która tym samym zakończyła działalność.

Fot. 1. Zespół śpiewaczy „Kalinianki” z Kaliny na Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych w Bydgoszczy 2007 r. Źródło: prywatne archiwum Zofii Śmigielskiej.

Występy zespołu były dla śpiewających w nim Pań powodem do dumy. Były przez nie traktowane jako dobra zabawa i wspólne spędzenie czasu, jednocześnie dawały możliwość robienia czegoś dla przyszłych pokoleń. Próby były dla nich przyjemnością, okazją do śmiechu, żartów i oderwania się od trudów życia codziennego. Po rozwiązaniu zespołu jego byłe członkinie nadal spędzały wspólnie czas, spotykając się w bibliotece przy różnych okazjach towarzyskich.

Osiągnięcia artystyczne i działalność na forum lokalnym oraz regionalnym

Największym sukcesem „Kalinianek” było zdobycie: dwukrotnie pierwszego miejsca (2006, 2008) i trzeciego miejsca (2005) w Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych, organizowanym przez Wojewódzki Ośrodek Kultury w Bydgoszczy. Jak wspomina opiekunka zespołu Zofia Śmigielska, nagroda była bardzo motywująca, ponieważ zespół powstał w marcu, a już w czerwcu otrzymał pierwszą nagrodę, która „dodała mu wiatru w żagle” [4].

W 2010 roku „Kalinianki” wyśpiewały drugie miejsce podczas I Festiwalu Muzyki Folklorystycznej i Folkowej „Wielkopolska Wschodnia Kramsk”, organizowanego przez Stowarzyszenie „Wielkopolska Wschodnia” przy współudziale Gminnego Ośrodka Kultury w Kramsku.  W tym samym roku zdobyły trzecią lokatę w Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych we Włocławku „Wszyscyśmy tu Kujawiacy”. Ważnym osiągnięciem zespołu była również nagroda w kategorii zespołów śpiewaczych, zdobyta w 2009 r. podczas XXVI Międzypowiatowego Przeglądu Zespołów Ludowych o „Babiacką Fajkę” w Dąbiu nad Nerem. W 2011 roku „Kalinianki” przywiozły pierwszą nagrodę z zorganizowanego w Nakle Wojewódzkiego Festiwalu Zespołów Folklorystycznych. Organizatorami imprezy byli: Nakielski Ośrodek Kultury i Wojewódzki Ośrodek Kultury i Sztuki „Stara Ochronka” w Bydgoszczy. Pięciokrotnie zespół został wyróżniony podczas cyklicznych przeglądów zespołów śpiewaczych pt. Festiwal Kultury „W stronę tradycji”, odbywających się w Kramsku (2014, 2016–2019)[5]. „Kalinianki” stale gościły również na Spotkaniach z Folklorem Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej[6], organizowanych przez Miejskie Centrum Kultury i Urząd Miasta w Ciechocinku. Coroczne imprezy, mające na celu kultywowanie folkloru kujawskiego, dają możliwość rekonstrukcji tradycyjnego repertuaru, dawnych strojów, obrzędów i zwyczajów ludowych. Zawsze odbywają się w muszli koncertowej w parku zdrojowym. Z wywiadu udzielonego przez Z. Śmigielską wiemy, że była tam „magiczna atmosfera, ciekawi ludzie”, ponadto nawiązały się cenne i długotrwałe znajomości.

Zespół występował także na Ogólnopolskich Targach Wierzby i Wikliny, które od 1999 roku odbywają się w Wierzbinku i był gościem licznych biesiad, festynów, dożynek wiejskich, gminnych oraz powiatowych. Był zapraszany na imprezy o charakterze integracyjnym, takie jak: Dzień Pieczonego Ziemniaka, organizowany w Wierzbinku (2006), Jarmark Świąteczny „Folklorem Malowane” (Koło), Żegnaj Lato w Zakrzewku (2009). W roku 2013 zaangażował się w ogólnopolską akcję „Cała Polska czyta dzieciom”. Panie z zespołu, ubrane w kolorowe stroje, czytały dzieciom ze Szkoły Podstawowej w Wąsoszach m.in. wiersze Juliana Tuwima, a następnie zaśpiewały kilka pieśni ludowych. (Zał. nr 3, FOT. 1).

Fot. 2. Kolekcja dyplomów dla zespołu „Kalinianki” za sukcesy odniesione w latach 2006–2010. Źródło: Archiwum Gminnego Ośrodka Kultury w Wierzbinku.

Repertuar i stroje

W repertuarze „Kalinianek” znajdowały się tradycyjne kujawskie pieśni ludowe. Były one wykonywane wielogłosowo, bez towarzyszenia instrumentów (a cappella). Ważną cześć repertuaru stanowiły również popularne piosenki biesiadne, wykonywane przy akompaniamencie. Zespół korzystał i czerpał inspirację z materiałów zbieranych przez polskiego etnografa i folklorystę Oskara Kolberga[7]. Najbardziej znane i najczęściej wykonywane pieśni ludowe, które przyniosły zespołowi sukcesy i nagrody, to: „A nagabał komar muchę”, „Przede dworem” czy „Matuś, matulu moja”. Ponadto Panie często same tworzyły przyśpiewki, które były wykonywane np. podczas dożynek (tak było chociażby na gminnych obchodach dożynkowych w Zaryniu we wrześniu 2015 roku)[8]. Na uwagę zasługuje fakt, iż Panie z zespołu były samoukami. To utalentowane kobiety, które swoją pasją zapragnęły dzielić się z innymi. Ćwiczyły w wolnych chwilach, bo śpiew sprawiał im przyjemność i stanowił oderwanie od codzienności (Zał. nr 3 pdf, TEKSTY 1-3). Należy dodać, że oprócz śpiewu Panie udzielały się w Stowarzyszeniu Mieszkańców Sołectwa Morzyczyn, gdzie m.in. wykonywały wieńce dożynkowe i pomagały przy organizacji dożynek.

„Kujawiacy mają odrębny swój śpiew i taniec, jak mają wyłączny ubiór i gwarę” – pisał Oskar Kolberg, wędrując po Kujawach. Stroje, w których „Kalinianki” występowały pochodziły ze zbiorów Gminnego Ośrodka Kultury w Wierzbinku, o czym opowiedziała nam jego dyrektorka Małgorzata Kozicka. Zostały one „odziedziczone” po jednym z rozwiązanych zespołów i nawiązywały do charakterystycznych elementów kujawskiego stroju ludowego. Niektóre elementy ubioru Panie kupowały we własnym zakresie za nagrody pieniężne, które zespół otrzymał za udział w konkursach. Stroje składały się z długich białych koszul typu przyramkowego, z długimi rękawami wykończonych stojącym kołnierzykiem[9]. Spódnice sięgały do kostek, były niebieskie, z czerwonym paskiem na dole. Na spódniczki narzucano czerwone fartuszki a na koszule zakładano narzutki w kolorze niebieskim, wiązane za pomocą czerwonych sznurków. Na szyję zawsze zakładano czerwone korale. Panie nosiły nakrycia głowy – dla panny chustka i szklarka – zawiązany dookoła głowy pasek materiału (wstążka, kawałek tiulu) ułożony w harmonijkę tak, by można było weń wsunąć sztuczne lub naturalne kwiaty, dla mężatki czepek zwany kopką. W stroju dominowały kolory: biały, niebieski oraz czerwony. „Kalinianki” chodziły w czarnych trzewikach. Nie zawsze występowały w strojach ludowych. W wielu przypadkach wychodziły na scenę w białych eleganckich koszulach i spódnicach o jednakowym kroju. 

Fot. 3. Członkinie zespołu „Kalinianki” w strojach ludowych. Źródło: Ze zbiorów zespołu.

„Kalinianki” jako doświadczenie życiowe

Cenną wiedzą i wspomnieniami na temat działalności „Kalinianek” podzieliły się z autorami niniejszego hasła założycielka grupy Zofia Śmigielska (obecnie sołtyska sołectwa Stara Ruda) i jedna z wykonawczyń Gabriela Makowska (obecnie sołtyska sołectwa Morzyczyn). Obie Panie podkreśliły, że występy przed publicznością, udział w licznych konkursach i festiwalach były stresujące, czasem wyczerpujące, ale pozwalały oderwać się od codzienności i dawały możliwość nawiązania interesujących kontaktów z innymi zespołami. Udział w próbach motywował je do doskonalenia warsztatu, uczenia się nowych pieśni i poszerzania repertuaru o kolejne utwory. Najważniejsze było jednak to, że między członkiniami zespołu zacieśniały się nierzadko przyjacielskie więzi. Wspólne przygotowywanie występów służyło budowaniu wzajemnego zaufania, wsparcia i współpracy. Jak wspomina pani G. Makowska: „Nasz zespół powstał z miłości do tradycji. Mimo, iż nie byłyśmy profesjonalistkami i do wszystkiego dochodziłyśmy metodą prób i błędów, to sama myśl, że to co zrobiłyśmy pozostanie na zawsze w pamięci i zapisze się na kartkach historii gminy Wierzbinek, wywołuje uśmiech na twarzy i napawa serca dumą. To, że mogłyśmy brać udział w konkursach i obserwować co inne zespoły prezentują, na jakim są poziomie i na jakim my byłyśmy, to sprawiało, że rozwijałyśmy się i coraz bardziej chciałyśmy dzielić się kulturą ludową z innymi”

W przekonaniu wójta gminy Wierzbinek Pawła Szczepankiewicza, członkinie zespołu były „strażniczkami kultury ludowej”. Przyczyniły się do ożywienia tradycji związanych z folklorem w ramach gminnej społeczności, jednocześnie odnosząc znaczące osiągnięcia na niwie artystycznej. Były ambasadorkami tamtejszego folkloru i tradycji, bez którego udziału nie odbyłyby się żadne dożynki. Pokazały, że ludowa tradycja śpiewacza może stanowić inspirację dla współczesnych pokoleń, uczyć je szacunku i miłości do własnej kultury. Jak podkreśla wójt, w dzisiejszym świecie odniesienia do tradycji stanowią wartość, którą się promuje, nagradza i dofinansowuje. P. Szczepankiewicz chce zachęcić młode pokolenie do sięgnięcia po dokonania „Kalinianek”.

Netografia

Spis załączników

  • Załącznik nr 1. Fragment filmu ilustrujący występ zespołu „Kalinianki” podczas 40. Przeglądu Zespołów Folklorystycznych w Bydgoszczy w 2006 roku. Autorka: Wanda Szkulmowska.
  • Załącznik nr 2. Wywiad z Zofią Śmigielską, Morzyczyn, 7.01.2025, przeprowadzony przez zespół projektowy WEC.
  • Załącznik nr 3. Kolekcja tekstów i zdjęć dotyczących hasła pt. Zespół ludowy „Kalinianki” (2005-2021).
SP MORZYCZYN 2 Załącznik nr 3Pobierz

[1] Biogram Pawła Kurza: Paweł Kurz, w Cyfrowa Szkoła Wielkopolsk@2020, https://www.csw2020.com.pl/biogram/pawel-kurz/ [dostęp:28.02.2025].

[2] Informacje botaniczne na temat kaliny: https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Viburnum_plicatum.htm [dostęp: 28.02.2025].

[3] Biogram Jana Kucala: Jan Kucal, w: Cyfrowa Szkoła Wielkopolsk@2020, https://www.csw2020.com.pl/biogram/jan-kucal/ [dostęp: 28.02.2025].

[4] Wanda Szkulmowska – badacz regionu, Andrzej Obiała  „Ziemia rodzinna to Kujawy, część II obraz”, stanowi zapis cyfrowy na dwóch płytach, obejmujący tematy składające się na obraz regionu Kujaw w jego obecym kształcie, https://folklorkujawski.pl/people/44 [dostęp 18.03.2025].

[5] Por. Festiwal kultury „W stronę tradycji”, 2019, http://gokramsk.pl/informacje/festiwal-kultury-w-strone-tradycji/ [dostęp: 13.03.2025].

[6] XXXVIII Spotkania z Folklorem Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, http://archiwum.ciechocinek.pl/442,l1.html [dostęp: 18.03.2025].

[7] Por. Instytut im. Oskara Kolberga: Tom 4. Kujawy cz. II: http://www.oskarkolberg.pl/pl-PL/Page/127 [dostęp 13.03.2025].

[8] Fragment występu zespołu podczas dożynek w Zaryniu: Wierzbinek (Zaryń). Kalinianki o dożynkach, „Konińska Gazeta Internetowa”, 7.09.2015, http://koninskagazetainternetowa.pl/2015/09/07/wierzbinek-zaryn-kalinianki-o-dozynkach/ [dostęp: 1.04.2025].

[9] Krój przyramkowy, często wykorzystywany w polskich strojach ludowych, charakteryzuje się tym, że wszystkie elementy koszuli (przód, plecy, rękawy, itd.) są prostokątnymi lub kwadratowymi kawałkami płótna. Są zszywane wzdłuż linii prostych, bez jakichkolwiek podcięć i wykrojów; Krój przyramkowy [w:] Stroje ludowe. Słownik, https://strojeludowe.net/slownik/ [dostęp: 1.04.2025].

Udostępnij wpis
Kategorie
Najnowsze wideo
Polub nas na Facebooku
Ostatnio dodane
  • Wielkopolska Encyklopedia Cyfrowa
    • Szkoła Podstawowa nr 2 w Ostrzeszowie - Projekt „Wolne Miasto” w Ostrzeszowie.  Wielopokoleniowość, edukacja historyczna, pobudzanie do działania
  • Wielkopolska Encyklopedia Cyfrowa
    • Szkoła Podstawowa w Morzyczynie: Zespół „Kalinianki” – kultywowanie i promowanie tradycji lokalnych
  • Aktualności
    • Festiwal Nauki Cyfrowa Szkoła Wielkopolsk@ 2030
    Przejdź do treści