Wizytówka

Franciszek Bartczak (20 XI 1930 – 19 IV 2000), wieloletni (1960-1984) dyrektor Szkoły Podstawowej w Miłaczewie (gmina Malanów, powiat turecki). Jest uznawany za jednego z działaczy tamtejszej społeczności lokalnej, integrującej się wokół działań na rzecz środowiska szkolnego.  

Historia rodzinna i edukacja

Franciszek Bartczak urodził się w rodzinie rolniczej 20 listopada 1930 r. w miejscowości Kokos (Kokosz) – niegdyś odrębnej wsi, która obecnie znajduje się w granicach Malanowa[1]. Jego rodzice, Maria i Ignacy, posiadali gospodarstwo rolne w Kokosie[2]. Ziemię odziedziczyli po dziadku pana Franciszka, Janie Bartczaku, który kupił ją podczas częściowej parcelacji majątku ziemskiego w Malanowie w latach 20. XX w. i wybudował tam skromne zabudowania: gliniany dom, budynki gospodarcze i drewnianą stodołę. Gdy po wybuchu drugiej wojny światowej, władze niemieckie odebrały chłopom zakupione przez nich działki i na nowo scaliły majątek ziemski, rodziny z Kokosa były najmowane do prac rolniczych. Dotyczyło to również dwunastoletniego wówczas Franciszka, który musiał pracować fizycznie w gospodarstwie – pomagał przy orce, wyprowadzał woły na pastwisko, pracował w sadzie. Gdy po wojnie jego rodzice odzyskali gospodarstwo, chłopiec pomagał im w pracy a popołudniami uczył się w Szkole Powszechnej w Malanowie.

Ze względu na zaległości edukacyjne (podczas wojny szkoły były zamknięte), Franciszek musiał w ciągu jednego roku zaliczyć dwie klasy. Szkołę podstawową ukończył w sierpniu 1948 roku, naukę kontynuował uczęszczając na płatne kursy przygotowujące do    matury. Zajęcia odbywały się w budynku obecnego I Liceum Ogólnokształcącego w Turku, oddalonym od Malanowa o blisko 11 kilometrów. Na lekcje codziennie trzeba było dojeżdżać rowerem. Egzamin maturalny F. Bartczak prawdopodobnie zdawał w Ostrowie Wielkopolskim, następnie wyjechał do Łodzi, gdzie zaczął studiować fizykę na tamtejszym uniwersytecie. Z przyczyn zdrowotnych musiał jednak przerwać studia. W 1968 roku ukończył on Studium Nauczycielskie w Poznaniu,z matematyką i fizyką jako przedmiotami wiodącymi, a następnie w 1980 r. Zawodowe Studia Wyższe z fizyki w Łodzi[3].

W 1956 roku Franciszek Bartczak ożenił się z Leokadią Dawicką, pochodzącą
z sąsiedniego Feliksowa (4,5 kilometra na południe od Malanowa). Doczekał się pięciorga dzieci: dwóch córek: Anny, Małgorzaty i trzech synów: Grzegorza, Adama, Pawła. Jego rodzina osiadła w Malanowie[4].

Działalność zawodowa

Jak wynika ze wspomnień syna, Adama Bartczaka, pierwszą pracę w zawodzie nauczyciela Franciszek Bartczak podjął w wiejskiej szkole w Młodzianowie (obecnie gmina Kawęczyn, powiat turecki). Uczył tam w klasach szóstej i siódmej, przeważnie matematyki i fizyki. Z uwagi na niedobór kadry nauczycielskiej prowadził także lekcje z przedmiotów humanistycznych czy przyrodniczych[5].

Następnie został skierowany do szkoły w Kotwasicach, znajdujących się 3 kilometry na północ od Malanowa, w której pracował przez dwa lata. Po odbyciu dwuletniej służby wojskowej w Żaganiu (był tam dowódcą czołgu), został mianowany kierownikiem szkoły w Młodzianowie (1955-1959).

Jako że rodzina Franciszka Bartczaka mieszkała w Malanowie, do pracy dojeżdżał on rowerem. Ze względu na problemy komunikacyjne, które szczególnie dawały się we znaki w okresie zimowym, przez dwa lata z rzędu spędził on zimę wraz z żoną i najstarszym synem Grzegorzem we wcześniej niezamieszkanym domu w Młodzianowie (obecnie ten budynek nie istnieje).

Kierownikiem, a następnie dyrektorem szkoły w Miłaczewie Franciszek Bartczak został w 1960 roku[6]. Pełnił tę funkcję z roczną przerwą do roku 1984. W lipcu 1960 roku w szkole zatrudniono trzeciego nauczyciela – Zofię Janik. W tym samym czasie podniesiono stopień organizacyjny szkoły, tworząc klasę szóstą, a rok później wprowadzono system siedmiu klas[7].

Szkoła pod dyrekcją Franciszka Bartczaka była wielokrotnie remontowana i modernizowana. Było to możliwe w dużej mierze dzięki aktywnej współpracy dyrektora z rodzicami. Franciszek Bartczak dał się poznać jako sprawny organizator prac, potrafił mobilizować społeczność Miłaczewa do wspólnego działania na rzecz szkoły. Wraz z komitetem rodzicielskim współorganizował on czyny społeczne i sam aktywnie w nich uczestniczył. Dzięki zaangażowaniu dyrektora i przy wsparciu ze strony mieszkańców zrealizowano wiele prac związanych z bieżącym utrzymaniem budynku szkolnego oraz dostosowaniem go do zmieniających się potrzeb społeczności nauczycielskiej i uczniowskiej. Działania inicjowane przez F. Bartczaka nierzadko wymagały dużego zaangażowania sił i środków (np. remont przyszkolnych budynków gospodarczych i wzniesienie krytego śmietnika w 1963 roku, sfinansowanie i budowa studni w 1966 roku, wygospodarowanie izb lekcyjnych po likwidacji nauczycielskiego mieszkania służbowego w latach 1966-1968, itp.).

Działalność na rzecz uczniów i mieszkańców Miłaczewa

W przekonaniu Franciszka Bartczaka szkoła odgrywała ważną rolę w budowaniu poczucia wspólnoty lokalnej także poprzez angażowanie rodziców – mieszkańców wsi do przedsięwzięć o charakterze patriotycznym, sportowym czy rekreacyjnym. Wspólnie organizowane uroczystości okolicznościowe, wycieczki, biwaki, zawody sportowe rozwijały umiejętności społeczne dzieci i młodzieży oraz przyczyniały się do wzmacniania więzi międzyludzkich. W szkole kierowanej przez F. Bartczaka cyklicznie organizowane było Święto Sportu Szkolnego. Społeczność uczniowska, dopingowana przez dorosłych, mogła pochwalić się swoimi umiejętnościami i osiągnięciami sportowymi. Za ważną część edukacji młodych pokoleń dyrektor szkoły uznawał także praktyczne zdobywanie wiedzy o tradycjach i historii Wielkopolski, podczas licznych wycieczek krajoznawczo-turystycznych. Przy jego wsparciu w szkole założono także drużynę harcerską. Niestety w dokumentacji archiwalnej szkoły nie zachowały się żadne informacje na temat nazwy czy liczebności drużyny. Wiadomo, że przy wsparciu dyrekcji, harcerze wyjeżdżali na biwaki i obozy letnie, które organizowano w Mikorzynie (obecnie gmina Ślesin, powiat koniński). F. Bartczak angażował się również w organizację kolonii i obozów wypoczynkowych dla innych uczniów szkoły. I tak w roku szkolnym 1972/1973 z jego inicjatywy dwadzieścia osób wzięło udział w dwutygodniowym obozie wędrownym, którego trasa wiodła po różnych zakątkach wschodniej Wielkopolski. Podobne przedsięwzięcie udało się zorganizować także w 1978 roku. Dzieci z Miłaczewa dwukrotnie wypoczywały na biwakach w Czachulcu, zorganizowanych we współpracy z tamtejszą szkołą podstawową (1975-1976). Franciszek Bartczak był również przewodnikiem podczas wielu wyjazdów krajoznawczych. 

Jako aktywny członek lokalnej społeczności Franciszek Bartczak miał znaczący wpływ na różne przejawy życia społecznego w Miłaczewie. W 1966 roku został on wybrany na naczelnika miejscowej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Z relacji jego współpracowników wynika, że prowadził on zapiski dotyczące bieżącej działalności jednostki, dokumentował jej historię i udział w życiu mieszkańców Miłaczewa. Niestety nie udało się do nich dotrzeć[8]. Pełniąc funkcję dyrektora szkoły, F. Bartczak współorganizował różne uroczystości okolicznościowe i patriotyczne, skierowane do członków wiejskiej społeczności. Dzięki jego inicjatywom i zaangażowaniu szkoła w Miłaczewie nie była jedynie miejscem zdobywania wiedzy, ale stanowiła centrum życia społecznego. W swojej działalności wspierała rozwój młodych pokoleń i pielęgnowała lokalne tradycje.

We wspomnieniach byłych uczniów F. Bartczak był nauczycielem z pasją, który podczas lekcji fizyki chętnie przygotowywał i wykonywał doświadczenia. W przystępny sposób przekazywał wiedzę i pobudzał ciekawość młodzieży. Jego zajęcia były pełne praktycznych eksperymentów, które ułatwiały zrozumienie trudnych zagadnień i inspirowały do samodzielnych odkryć oraz dalszego zgłębiania tematu. Dzięki jego zaangażowaniu lekcje nabierały dynamicznego charakteru. Uczniowie czuli, że nauka może być fascynującą przygodą, a nie tylko obowiązkiem. Zdarzało się, że nauczyciel osobiście odwiedzał rodziców uczniów, mających kłopoty z zachowaniem lub nauką[9]. Dla społeczności lokalnej Miłaczewa pozostał on osobą, która aktywnie przyczyniła się do rozwoju wsi. Jego obecność pozostawiła trwały ślad nie tylko w pamięci byłych uczniów i współpracowników.

[1] Według relacji Adama Bartczaka nazwa nieistniejącej wsi miała nawiązywać do egzotycznego ptaka, którego właścicielem był miejscowy właściciel ziemski; Wywiad z Adamem Bartczakiem, Miłaczew, 23.01.2025 (materiał nieopublikowany). W języku staropolskim określenie kokosz (kokosza) oznaczało kurę, kwokę; https://sjp.pl/kokosz [dostęp: 1.04.2025].

[2] Mama F. Bartczaka była akuszerką (pomagała kobietom podczas porodu). Według informacji przekazanych przez jej wnuka (Adama Bartczaka), asystowała w narodzinach blisko dwóch tysięcy dzieci ze wsi i okolic. Była też matką chrzestną około trzydziestu; Wywiad z Adamem Bartczakiem, dz.cyt.

[3] Tamże.

[4] Tamże.

[5] W tym czasie w szkole w Młodzianowie uczyły jeszcze Janina Kleśta (klasy I–III) i M. Jaworska (klasy IV–V); Karolina Wójtowicz, Młodzianów we wspomnieniach, Konin 2018 r., s. 22.

[6] Tamże, s. 43.

[7] Kronika szkolna 1960-2001, rok szkolny 1960-1984 (materiał niepublikowany).

[8] Bartosz Stachowiak, Monografia Ochotniczych Straży Pożarnych Powiatu Tureckiego, OSP Miłaczew [w:] Cyfrowe Archiwum Historii Gminy Malanów, https://cahgm.malanow.pl/historia-osp/osp-milaczew/historia-ochotniczej-strazy-pozarnej-w-milaczewie [dostęp: 01.04.2025].

[9] Wywiad z absolwentami Szkoły Podstawowej w Miłaczewie: L. Maciejewską. P. Stawickim, Ł. Tomczykiem, Miłaczew, 2.04.2025, przeprowadzony przez Marcelinę Sochacką, Mateusza Ambroziaka (materiał wykorzystany w haśle Szkoła Podstawowa w Miłaczewie na tle dziejów miejscowości).

Bibliografia

• Kronika szkolna 1960-2001, rok szkolny 1960-1984 (materiał niepublikowany).
• Wójtowicz Karolina, Młodzianów we wspomnieniach, Konin 2018.

Netografia: 

• Absolwenci szkoły [w:] Szkoła Podstawowa w Miłaczewie, https://spmilaczew.malanow.pl/historia-szkoly/absolwenci-szkoly [dostęp: 11.04.2025].
• Stachowiak Bartosz, Monografia Ochotniczych Straży Pożarnych Powiatu Tureckiego, OSP Miłaczew [w:] Cyfrowe Archiwum Historii Gminy Malanów, https://cahgm.malanow.pl/historia-osp/osp-milaczew/historia-ochotniczej-strazy-pozarnej-w-milaczewie [dostęp: 11.04.2025].

Spis załączników: 

• Załącznik nr 1. Wywiad z Adamem Bartczakiem, Miłaczew, 23.01.2025, przeprowadzony przez grupę uczniów realizujących projekt Cyfrowa Szkoła Wielkopolska 2030 (materiał niepublikowany).
• Załącznik nr 2. Wywiad z absolwentami Szkoły Podstawowej w Miłaczewie: L. Maciejewską. P. Stawickim, Ł. Tomczykiem, Miłaczew, 2.04.2025, przeprowadzony przez Marcelinę Sochacką, Mateusza Ambroziaka, Projekt Cyfrowa Szkoła Wielkopolska 2030 (materiał niepublikowany).