Celem projektu było porównanie dwóch różnych etapów funkcjonowania żwirowni – czynnej oraz nieczynnej – i określenie, w jaki sposób eksploatacja kruszywa oraz późniejsze procesy przyrodnicze i działalność człowieka wpływają na osady, rzeźbę terenu i funkcjonowanie środowiska. Sformułowano trzy hipotezy badawcze:

Hipoteza I: Żwirownia czynna odsłania pierwotne cechy osadów polodowcowych.

Hipoteza II: W żwirowni nieczynnej rzeźba terenu i osady uległy przekształceniom w wyniku procesów stokowych i działalności człowieka.

Hipoteza III: Na terenach poeksploatacyjnych zachodzi sukcesja wtórna, która prowadzi do stopniowej odbudowy roślinności i zmiany krajobrazu.

Założono, że czynna żwirownia odsłania pierwotne cechy osadów polodowcowych, natomiast w żwirowni nieczynnej struktura osadów i rzeźba terenu zostały przekształcone przez procesy stokowe, spływ powierzchniowy oraz działalność człowieka. Przyjęto również, że na terenach poeksploatacyjnych zachodzi sukcesja wtórna prowadząca do stopniowej odbudowy roślinności i zmian krajobrazu.

Badania przeprowadzone w żwirowni czynnej Łęka potwierdziły obecność wyraźnego warstwowania osadów. Zróżnicowanie warstw wskazuje na zmienną energię przepływu wód roztopowych, które w przeszłości transportowały i osadzały materiał polodowcowy. Obserwacje mikroskopowe ziaren pozwoliły wyróżnić ziarna o powierzchniach wygładzonych, ostrokrawędzistych oraz zarysowanych. Ich zróżnicowanie świadczy o różnych warunkach transportu i energii środowiska, w którym powstawały osady.

W żwirowni nieczynnej Bierzmo pierwotna struktura osadów została w znacznym stopniu zatarta. Materiał piaszczysty i żwirowy był przemieszczany zarówno w wyniku prac ziemnych, jak i współczesnego spływu powierzchniowego. Rzeźba terenu została silnie przekształcona, a teren obecnie podlega rekultywacji. Zaobserwowano również zmianę charakteru formy terenu – obszar, który pierwotnie posiadał rzeźbę wypukłą, związaną z formami polodowcowymi, został przekształcony w formę wklęsłą będącą efektem eksploatacji kruszywa.

Analizy fizykochemiczne wykazały, że osady z obu żwirowni mają zbliżone właściwości. W obu przypadkach stwierdzono obojętny odczyn, podobny udział piasku drobno- i gruboziarnistego, zbliżone tempo filtracji oraz podobną wilgotność. Największe

różnice dotyczą natomiast cech biologicznych. W próbkach pobranych z żwirowni nieczynnej stwierdzono obecność korzeni oraz materiału organicznego, których nie zaobserwowano w próbkach z żwirowni czynnej. Potwierdza to rozwój roślinności i stopniowe kształtowanie się warunków glebowych.

Istotną różnicą w krajobrazie obu obiektów jest również obecność roślinności i zbiorników wodnych w żwirowni nieczynnej. Teren został w znacznym stopniu pokryty roślinnością, w tym sosną, a zagłębienia poeksploatacyjne wypełniły się wodą. Wskazuje to na postępującą sukcesję wtórną i stopniową odbudowę elementów środowiska przyrodniczego.

Projekt wykazał, że zakończenie eksploatacji żwirowni nie oznacza końca zachodzących tam procesów. Przeciwnie – rozpoczyna się etap dynamicznych zmian, w których działalność człowieka nakłada się na procesy naturalne. Osady w obu żwirowniach zachowały podobne właściwości fizykochemiczne, jednak różnią się stopniem przekształcenia biologicznego. Żwirownia czynna pozwala obserwować cechy rzeźby i osadów polodowcowych, natomiast żwirownia nieczynna stanowi przykład terenu poddanego silnym przekształceniom antropogenicznym, na którym obecnie zachodzi sukcesja wtórna, rozwój roślinności i procesy glebotwórcze prowadzące do stopniowej stabilizacji i odbudowy środowiska.