| Skład zespołu: Marek Fąkowski Marcelina Jankowska Julia Klauza Zofia Krupińska Lena Krzysiek Gabriela Kubiś Wojciech Michalak Kinga Pacholska Nadia Pląskowska Krystian Rybicki Filip Szołajski Maja Topolska Opiekunka zespołu: Dagmara Rosołek |
Wizytówka
„Biali Górnicy w Kłodawie” to określenie odnoszące się do górników pracujących w Kopalni Soli „Kłodawa”, której działalność od połowy XX wieku stała się kluczowym elementem historii i tożsamości miasta. Kłodawa, posiadająca średniowieczne korzenie, zyskała nowy etap rozwoju dzięki odkryciu i eksploatacji wysadu solnego, co uczyniło ją jednym z najważniejszych ośrodków górnictwa solnego w Polsce. Hasło „Biali Górnicy” funkcjonuje zarówno w języku potocznym jak i w oficjalnych dokumentach i nazwach instytucji. Kopalnia tworzy miejsca pracy, wpływa na kulturę i tradycję lokalną oraz pełni rolę edukacyjną i turystyczną, dzięki czemu sól i Biali Górnicy stali się rozpoznawalnym symbolem miasta.
Biel zamiast czerni: kim są „Biali Górnicy”?
Sól od wieków była bardzo cenna. Nazywano ją „białym złotem”, ponieważ decydowała o sile państw, kształtowała gospodarki i wpływała na codzienne życie ludzi. Bez soli trudno byłoby przechowywać żywność, prowadzić handel czy rozwijać cywilizacje. W Polsce sól jest ważną częścią historii — od królewskich żup w Wieliczce i Bochni po dzisiejszą kopalnię w Kłodawie, która jest największą czynną kopalnią soli kamiennej w kraju.[1]
Określenie „Biali Górnicy” pokazuje, na czym polega praca w kopalni soli. W przeciwieństwie do kopalń węgla, gdzie ubrania robią się ciemne, w kopalni soli ściany mają jasne kolory (biel, szarość, róż), a podczas wiercenia i kruszenia skał unosi się pył solny. Dlatego górnicy wychodzą z podziemi pokryci jasnym nalotem i stąd wzięła się ta nazwa.
To określenie jest szczególnie ważne w Kłodawie, bo wydobycie soli kamiennej to jeden z głównych elementów lokalnej historii, kultury i tożsamości. „Biali Górnicy” to również znak szacunku dla pracy pod ziemią i znak rozpoznawczy społeczności związanej z kłodawską kopalnią (Załącznik nr 2).
Od Władysława Hermana do pierwszych odwiertów – dzieje Kłodawy przed powstaniem kopalni
Kłodawa leży w centralnej Polsce, we wschodniej części województwa wielkopolskiego, w powiecie kolskim, nad rzeką Rgilewką. Przez gminę przebiegają droga krajowa nr 92 oraz linia kolejowa Berlin–Warszawa; ok. 20 km na południe jest autostrada A2.[2] Nazwa „Kłodawa” pochodzi od słowa „kłoda”, które kiedyś oznaczało legowisko zwierzyny leśnej zastawione powalonymi drzewami. Chłopi zwani „zakłodnikami”, pilnowali takich miejsc, aby w ten sposób zagwarantować bogactwo zwierzyny podczas królewskich i książęcych polowań.[3]
To miasto z bardzo długą historią. Najstarsze ślady ludzi w okolicach Kłodawy mają ok. 4 tysiące lat, co potwierdzają znaleziska archeologiczne. Za symboliczny początek rozwoju Kłodawy uznaje się 1085 rok, kiedy z polecenia Władysława Hermana rozpoczęto budowę kościoła św. Idziego jako wotum za narodziny Bolesława Krzywoustego. Przy świątyni rozwinęła się osada rzemieślniczo‑handlowa. Pierwsza wzmianka o Kłodawie pochodzi z 1193 r., a w 1383 r. określono ją jako „oppidum” (miasto)[4].
W XIV i XV w. nastąpiły ważne zmiany. W 1387 r. Władysław Jagiełło uposażył kłodawskie probostwo, a 9 sierpnia 1430 r. nadał prawa miejskie magdeburskie — miasto zyskało samorząd, sądy i przywileje handlowe. Od tego momentu Kłodawa rozwijała się jako miasto królewskie, ważne dla administracji i gospodarki regionu. W XV i XVI w. przyszedł okres rozkwitu. Kłodawa korzystała z położenia przy szlakach handlowych, rozwijały się rzemiosło i kupiectwo, a miasto należało do zamożniejszych w Ziemi Łęczyckiej. Ważną rolę odgrywała kolegiata św. Idziego, gdzie byli kanonicy laterańscy i działała szkoła kolegiacka. Później miasto przeżyło trudny czas — epidemie, pożary i zniszczenia wojenne, zwłaszcza potop szwedzki. W czasach zaborów Kłodawa była najpierw pod panowaniem pruskim, a potem rosyjskim. W 1870 r., po powstaniu styczniowym, odebrano jej prawa miejskie. Odzyskała je w 1925 r.[5]
Prawdziwy przełom przyniósł XX wiek, gdy badania geologiczne potwierdziły obecność potężnego wysadu solnego. To był początek nowej, przemysłowej historii miasta.[6]
Kronika powstania największej kopalni soli kamiennej w Polsce – powstanie i działalność Kopalni Soli „Kłodawa”
Odkrycie soli – pierwszy krok do zmian
W okresie międzywojennym odkryto, że pod Kłodawą są ogromne pokłady soli. Badania profesora Edwarda Janczewskiego wykazały, że kłodawski wysad solny ma ok. 26 km długości i do 2 km szerokości – jest największy na Niżu Polskim. Dzięki temu Kłodawa — wcześniej małe rolnicze miasteczko — zaczęła być traktowana jako dobre miejsce na ważną kopalnię. Prace przerwała jednak II wojna światowa.[7]
Budowa kopalni – wielkie maszyny i wielkie zmiany
Po wojnie badania wznowiono. W latach 1945–1950 wykonano odwierty, które potwierdziły duże zasoby soli kamiennej i soli magnezowo‑potasowych. To był ważny dowód, że złoże warto zagospodarować. W 1949 r. władze państwowe zdecydowały o budowie Kopalni i Zakładów Przeróbczych Soli Potasowych. Rozpoczęto drążenie szybów „Michał” i „Barbara”, budowę torów kolejowych i innych inwestycji. Do Kłodawy przyjeżdżało coraz więcej górników, inżynierów i robotników budowlanych, więc powstawały nowe mieszkania i potrzebne budynki. Miasto przestało być małe i ciche.[8]
Pierwsza sól na powierzchni – Kłodawa staje się miastem górniczym
W 1956 r. wydobyto pierwsze wagony soli. Od tego momentu kopalnia zaczęła działać pełną parą, a Kłodawa stała się miastem górników. Ludzie przyjeżdżali tu z całej Polski, bo kopalnia dawała pewną, dobrze płatną pracę. Gdy wydobycie szybko rosło, 1 października 1958 r. powstało państwowe przedsiębiorstwo Kopalnia Soli „Kłodawa”. Zakład miał wydobywać 450 tys. ton soli rocznie — ten poziom osiągnięto pod koniec lat 60. W latach 1964–1967 szyb „Barbara” pogłębiono i zmieniono z wentylacyjnego na wydobywczy. Zbudowano trzeci szyb — „Chrobry” — do wentylacji i organizacji ruchu pod ziemią. W 1968 r. wszystkim trzem szybom uroczyście nadano imiona: „Michał”, „Barbara”, „Chrobry”. W latach 70. i 80. kopalnia schodziła głębiej, uruchamiając nowy poziom 750 m.
Lata 70. to dalsza rozbudowa kopalni — wydobycie przekroczyło milion ton rocznie. Powstawały nowe szkoły, w tym szkoła przyzakładowa, kształcąca swoich przyszłych pracowników, bloki i usługi, rozbudowana został też infrastruktura na powierzchni kopalni.[9]
Za sukcesem kopalni stali ludzie. Ważną rolę odegrali: Michał Biały — najpierw kierownik wierceń, później dyrektor techniczny i główny inżynier (współtwórca kopalni i autor rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo) oraz Józef Kusztal — wieloletni dyrektor, który prowadził ważne inwestycje (nowe poziomy wydobywcze, modernizacje, rozbudowa osiedli mieszkaniowych). W Kłodawie powstała też stacja ratownictwa górniczego.[10]
Od 1997 r. organem założycielskim kopalni jest Minister Skarbu Państwa. Kopalnia ma status przedsiębiorstwa państwowego. W 2004 r. przekształcono ją w spółkę akcyjną (jednoosobową spółkę Skarbu Państwa). W 2010 r. Ministerstwo Skarbu Państwa przekazało 85% akcji spółki do Agencji Rozwoju Przemysłu S.A..[11]
Kłodawska sól – dziedzictwo wpisane w panoramę miasta
Dziś Kopalnia Soli w Kłodawie to największy w Polsce producent soli kamiennej, jedyny w kraju producent naturalnej soli magnezowo‑potasowej i jedyny w Europie producent naturalnej soli różowej. Kopalnia ma ok. 400 km podziemnych komór i chodników, zatrudnia wielu mieszkańców, wytwarza sól spożywczą, drogową i przemysłową, dba o bezpieczeństwo i nowoczesny sprzęt oraz z dumą prezentuje tradycje górnicze[12].
Kłodawa jest miastem, którego wygląd i życie są nierozerwalnie związane z kopalnią. Dziedzictwo górnicze widać w wielu obszarach:
Turystyka – Kłodawska Podziemna Trasa Turystyczna. – podziemna przygoda
W 2004 r. otwarto Podziemną Trasę Turystyczną — specjalną część kopalni dla zwiedzających. Można tam zobaczyć ogromne komory solne, maszyny i podziemne kaplice oraz zjechać windą w głąb ziemi z prędkością ok. 6 m/s. Od tego momentu do Kłodawy zaczęło przyjeżdżać coraz więcej turystów. Były też niezwykłe wydarzenia, np. pierwszy podziemny koncert w historii kopalni. Zagrali muzycy Filharmonii Kaliskiej „Cztery pory roku” A. Vivaldiego. Koncert trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jako wykonany na największej głębokości.[13]
W 2007 r. Podziemną Trasę i wybrane stanowiska geologiczne wpisano do rejestru zabytków. Ta trasa to „prawdziwa podróż do wnętrza ziemi”. Zwiedzanie przypomina wyprawę do innego świata: wielkie komory, błyszczące ściany z soli i niezwykła cisza. Pod ziemią można zobaczyć skały sprzed ok. 250 mln lat (Załącznik nr 4). To świetna propozycja dla osób lubiących przygody i dla tych, którzy szukają czegoś więcej niż zwykłe muzeum. Widać tu, jak wyglądało życie i praca górników, można obejrzeć stare narzędzia i dowiedzieć się, jak dawniej wydobywano sól. To nie tylko wycieczka, ale też nauka historii, geologii i ciężkiej pracy wielu pokoleń.[14]
Biali Górnicy w życiu młodych mieszkańców Kłodawy
Szkoła Podstawowa Nr 2 powstała w 1965 r. jako „Tysiąclatka” (akcja „Tysiąc szkół na Tysiąclecie Państwa Polskiego”), bo po uruchomieniu kopalni szybko rosła liczba mieszkańców. W 1962 r. powstał Społeczny Komitet Budowy drugiej szkoły. Jego przewodniczącym został ekonomista z kopalni — mgr Ludwik Michalski.[15] Komitet zabiegał u władz powiatowych i wojewódzkich, by zdecydowano o budowie szkoły w Kłodawie. Budowa trwała w latach 1963–1965.[16]
1 grudnia 2010 r. to ważny dzień w historii szkoły. W czasie Jubileuszu 45‑lecia nadano Kłodawskiej „Dwójce” imię Białych Górników. Szkoła otrzymała też sztandar ufundowany przez załogę Patrona — Kopalni Soli „Kłodawa” S.A.. Na jego rewersie, w barwach górniczych, jest logo szkoły — kontur Polski, budynek szkoły z szybem górniczym oraz postać górnika i bryłki soli. 1 grudnia szkoła obchodzi Dzień Patrona. Głównymi bohaterami uroczystości, organizowanej tuż przed Barbórką, są górnicy opiekujący się szkołą oraz pierwszoklasiści, którzy wtedy są przyjmowani w poczet uczniów Kłodawskiej „Dwójki” (Załącznik nr 3). Dzięki wsparciu Patrona do szkoły trafiają nowoczesne rozwiązania: „Magiczna Ściana”, tablica wyników sportowych w sali gimnastycznej, klimatyzatory w trzech salach oraz sprzęt sportowy i bieżnie, te ostatnie pozyskane we współpracy Kłodawskiego Stowarzyszenia Szkolnego „RAWITA” z zarządem Kopalni Soli „Kłodawa” S.A. i przeprowadzonej zbiórce pieniędzy podczas koncertu Orkiestry Kameralnej Filharmonii Narodowej, który odbył się 15 listopada 2024 r. z okazji 75‑lecia Kopalni Soli „Kłodawa” S.A.[17]
W 60‑letniej historii szkoły ważne miejsce zajmuje Związek Harcerstwa Polskiego (ZHP). W dniu 18.09.1986 r. Hufiec ZHP w Kłodawie otrzymał imię „Białych Górników”. W 2014 r. w Szkole Podstawowej Nr 2 odrodziła się tradycja harcerska — powstała drużyna „Solne Kryształy” pod opieką druhny Ewy Wagi Sadowskiej. Nazwa drużyny i nazwy zastępów odnoszą się do górnictwa: „Górniczkowie”, „Solne Skrzaty”, „Solni Geniusze”. W 2024 r. drużyna obchodziła 10‑lecie pod ziemią, na Podziemnej Trasie Turystycznej, będąc jednocześnie gospodarzem Złazu Harcerskiego Hufca Koło.[18]
Kultura – Górnicza Orkiestra Dęta „Solanie”
Górnicza Orkiestra Dęta „Solanie” to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Kłodawy i jej górniczych tradycji. Powstała w 1960 r. jako Zakładowa Orkiestra Dęta Kopalni, a działa nieprzerwanie ponad sześć dekad. Jej początki są ściśle związane z historią kopalni i rozwojem miasta. Muzycy noszą czarne mundury i czaka z czerwonymi pióropuszami. Orkiestra jest spadkobierczynią tradycji orkiestry strażackiej działającej od 1902 r. przy OSP w Kłodawie. W repertuarze „Solan” jest ponad 100 utworów — od marszów i klasyki po muzykę filmową, rozrywkową i okolicznościową — w nowoczesnych aranżacjach. Orkiestra prowadzi nabór, zachęca młodzież do nauki gry, wspiera talenty i aktywnie uczestniczy w życiu miasta.
Sport – Klub Sportowy „Górnik” Kłodawa
KS „Górnik” Kłodawa powstał w 1955 r. i od początku jest związany z miastem oraz środowiskiem górniczym Kopalni Soli „Kłodawa”. Od założenia klub stał się ważną częścią lokalnej tożsamości, a jego barwy — zielono‑czarne — zna każdy mieszkaniec. „Górnik” wyrósł dzięki kopalni, która przez wiele lat była oparciem organizacyjnym, finansowym i kadrowym. To kopalnia stworzyła fundament, na którym klub mógł się rozwijać i działać dla mieszkańców. Przez kolejne dekady „Górnik” był i jest miejscem spotkań i współpracy górników, ich rodzin i całej społeczności. Łączy ludzi nie tylko miłością do sportu, ale także wartościami: solidarnością, pracowitością, fair play i odpowiedzialnością. W 2025 r. historia klubu i kłodawskiej piłki nożnej doczekała się publikacji książkowej.[19]
Święto Solnego Miasta
Święto Solnego Miasta to doroczna, trzydniowa impreza, która przyciąga mieszkańców Kłodawy i okolic. To jeden z największych i najbardziej wyczekiwanych festynów w regionie. Odbywa się w czerwcu i łączy sport, kulturę, muzykę oraz promocję górniczych tradycji. Święto integruje mieszkańców, wzmacnia lokalną tożsamość, wspiera rzemiosło i daje dobrą zabawę. To też świetna okazja, by przypomnieć, że Kłodawa to miasto soli z największą podziemną kopalnią soli w Polsce.[20]
Symbolika górnicza w przestrzeni miasta
Ławeczki w kształcie wagonika.
W Kłodawie w przestrzeni publicznej stoją ławeczki górnicze zrobione z oryginalnych wagoników pochodzących z kopalni. To nietypowe elementy małej architektury, które przypominają o historii miasta i trudnej pracy górników. Wagoniki, które przez lata jeździły pod ziemią, odnowiono, pomalowano i wyposażono w wygodne siedziska. Dzięki temu otrzymały „drugie życie” i są dziś i miejscem odpoczynku oraz wyjątkową pamiątką po górniczej tradycji. Jedną z najbardziej znanych atrakcji jest ławeczka z górnikiem na Placu Wolności. Przedstawia górnika stojącego przy ławce i spoglądającego w stronę kopalni, więc świetnie nadaje się do zdjęć (Załącznik nr 1). Jest też elementem promocji miasta i Podziemnej Trasy Turystycznej. Podobne ławeczki znajdziemy na Osiedlu Górniczym i przy Szkole Podstawowej Nr 2 — przypominają o związku szkoły z Patronem (Białymi Górnikami) i lokalną tradycją wydobycia soli. Dzięki nim przeszłość jest obecna w codziennym życiu miasta, a górnicza tradycja — widoczna, doceniana i pielęgnowana.
Tężnie solankowe.
Tężnie solankowe to miejsce, gdzie w powietrzu unosi się solna mgiełka. Można tam spokojnie odpocząć, zrelaksować się i wzmocnić odporność. Jest to oryginalna solanka z Kłodawy z minerałami, w tym żelazem, potasem, wapniem, cynkiem i jodem. Wydobywana jest z poziomów 600 – 800 metrów pod powierzchnią ziemi. To fajny sposób na zdrowy spacer i chwilę oddechu od codzienności. Znajdują się przy Alei 1000‑lecia.
Szyby górnicze
Szyby to pionowe tunele prowadzące z powierzchni w głąb ziemi. Umożliwiają zjazd górników i turystów, transport soli, maszyn i dopływ świeżego powietrza. To kluczowy element każdej kopalni — bez szybów nie dałoby się wydobywać surowców ani pracować pod ziemią. Nad szybami stoją wieże szybowe — wysokie, stalowe konstrukcje z kołami linowymi napędzającymi windy. Obok są maszynownie z potężnymi kołowrotami i silnikami, a całość otacza teren przemysłowy (hale, magazyny, drogi techniczne). Surowy wygląd wież sprawia, że to pierwszy widok, który kojarzy się z kopalnią.
Kopalnia Soli „Kłodawa” ma kilka szybów, z których najważniejsze to „Michał”, „Barbara” i „Chrobry”. „Michał” służy do zjazdu górników i turystów na Podziemną Trasę. Winda jedzie 6 m/s, więc w kilka minut dociera na 600 m głębokości. „Barbara” odpowiada głównie za transport materiałów, wywóz urobku i wentylację. „Chrobry”, położony ok. 4 km od głównego zakładu, pełni funkcję szybu wentylacyjnego, dostarczając świeże powietrze do podziemi. Wieże są też ważnym symbolem Kłodawy — przypominają o wieloletniej górniczej tradycji, codziennej pracy górników i przemysłowym charakterze miasta.
Mural
19 września 2025 r. na ścianie Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników odsłonięto wyjątkowy mural z okazji 60‑lecia szkoły. Projekt ufundował samorząd gminy Kłodawa. Mural artystycznie upamiętnia wieloletnie związki szkoły i miasta z Kopalnią Soli „Kłodawa”. Dzieło ma styl graficzny i w symboliczny sposób pokazuje historię szkoły i górniczego miasta. Po lewej widać zarys budynku „Tysiąclatki” z 1965 r. oraz dzieci ze słonecznikami — to gest wdzięczności i nadziei w stronę Braci Górniczej. W centrum jest kopalniany korytarz z wagonikami soli w barwach charakterystycznych dla kłodawskiego złoża: białej, różowej i niebieskiej. Nad nimi umieszczono sylwetki górników z różnych pokoleń na tle szybu. Na muralu są też trzy ważne postacie lokalnej historii: Michał Biały — pionier budowy kopalni i wieloletni dyrektor techniczny, Józef Kusztal — dyrektor kopalni i przyjaciel szkoły, oraz Ludwik Michalski — radny, pedagog i przewodniczący komitetu budowy drugiej szkoły w Kłodawie. Ich obecność podkreśla rolę górnictwa w rozwoju szkoły i społeczności.
Treść muralu nawiązuje do uchwały Rady Miejskiej z 31 marca 2010 r. o nadaniu szkole imienia. W uchwale podkreślono, że rozwój szkoły wiąże się z powstaniem kopalni, osiedla górniczego i wsparciem zakładu patronackiego. W mural wpleciono też fragment hymnu szkoły: „Białych Górników imię my mamy, z soli słyniemy na cały świat…” — to podkreślenie dumy z lokalnego dziedzictwa.
Mural znajduje się od strony Alei 1000‑lecia, prowadzącej do kopalni (Fot. 1). Jego symbolikę uzupełnia skwerek z ławeczkami z oryginalnych wagoników — prezent od Patrona szkoły. Całość tworzy miejsce do odpoczynku i refleksji nad historią oraz znaczeniem pracy górniczej w Kłodawie.[21]
Podsumowanie
Kłodawa to świetny przykład miasta, które rozwinęło się dzięki temu, co ma pod ziemią. Potężny wysad solny sprawił, że powstała tu jedna z najważniejszych kopalni soli w Polsce. To kopalnia ukształtowała miasto: jego wygląd, miejsca pracy, szkołę, kulturę, sport i codzienne życie.
Dziś Kłodawa nie tylko wydobywa sól, ale mądrze korzysta ze swojego dziedzictwa: rozwija turystykę podziemną, edukację regionalną, kulturę i różne wydarzenia sportowe. Tu naprawdę czuć, że historia i geologia łączą się z codziennością.
Sól — zwykła biała i wyjątkowa różowa — to symbol miasta znany w całej Polsce. To dzięki kopalni Kłodawa jest dziś tak rozpoznawalna. Bez soli nie byłaby tym samym miejscem — a mieszkańcy są z tego po prostu dumni.
Bibliografia
Bąkowski Józef, Odkrycie i rozpoznanie złoża solnego w Kłodawie, [w:] Kopalnia Soli „Kłodawa” 1949 – 1989, Kłodawski wysad solny i jego eksploatacja, Kłodawa 1989.
Grzegorzewicz Jan, Zarys historii miasta Kłodawa i okolic 1383 – 2000 [w:] Kronika Kłodawy tom 1, Kłodawa 2002, (w zbiorach Biblioteki Szkolnej Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników w Kłodawie.)
Hwałek Urszula, Hwałek Stanisław, Kopalnia Soli KŁODAWA, 50 lat istnienia 1949 – 1999, Wieliczka – Kłodawa 1999, (maszynopis w zbiorach Kopalni Soli „Kłodawa”).
Łuczak Maciej, Z dziejów KS Górnik Kłodawa, Konin – Kłodawa 2025.
Rawita – Witanowski Michał, „Kłodawa i jej okolice pod względem historyczno- ludoznawczym”, Kłodawa 1904.
Święto Solnego Miasta 13-15 czerwca 2025 r. „Gazeta Kłodawska”, Bezpłatny Biuletyn Gminy Kłodawa, wydanie 2025 – 2026.
Netografia
Cena soli w średniowieczu. Jak wartościowe było białe złoto? (https://www.kopalnia.pl/kopalnia-wiedzy/cena-soli-w-sredniowieczu-jak-wartosciowe-bylo-biale-zloto-susj [dostęp:22.03.2026]
Charakterystyka gminy Kłodawa, https://bip.klodawa.wlkp.pl/?a=163 [dostęp dnia 09.03.2026]
Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia Wielkopolan https://www.csw2020.com.pl/biogram/michal-bialy/, [dostęp dnia 23.03.2026] (hasło opracowane przez zespół projektowy ze Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników w Kłodawie)
Drużyna Harcerska „Solne Kryształy„, https://sp2klodawa.pl/cms/72645/_druzyna_harcerska_solne_krysztaly [dostęp dnia 09.03.2026].
Historia, https://sol-klodawa.com.pl/historia-2/ [dostęp dnia 09.03.2026].
Kłodawska Podziemna Trasa Turystyczna, https://solklodawa.com.pl/podziemna-trasa-turystyczna-2/ [dostęp dnia 23.03.2026].
Koncert kaliskich filharmoników w kopalni soli, https://kultura.onet.pl/muzyka/gatunki/klasyka/koncert-kaliskich-filharmonikow-w-kopalni-soli/m69y45h [dostęp dnia 23.03.2026].
Mural z historią w tle… 60 lat Szkoły Podstawowej Nr 2 w Kłodawie, https://sp2klodawa.pl/cms/113065/mural [dostęp dnia 09.03.2026].
Rosołek Dagmara, ZARYS HISTORII I DZIAŁALNOŚCI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Białych Górników w Kłodawie W LATACH 1965 – 2025. Uroczystości jubileuszowe z okazji 60 – leci a szkoły oraz 15 – lecia nadania imienia, https://sp2klodawa.pl/cms/114132/zarys_historii_i_dzialalnosci_szkoly_podstawowej_nr_2_w_klodawie [dostęp dnia 09.03.2026].
Skok po zdrowie – razem możemy więcej, https://sp2klodawa.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/616031/skok_po_zdrowie__razem_mozemy_wiecej [dostęp dnia 09.03.2026].
Załączniki w formie video:
Załącznik nr 1 – „Biali Górnicy w historii i życiu miasta” – wywiad z Burmistrzem Kłodawy p. Piotrem Michalakiem, Kłodawa, 05.02.2026r., w archiwum zespołu projektowego WEC. https://drive.google.com/file/d/1fyeOqSV7dqucrGdSN570oBXmBlGmTVPe/view?usp=drive_link
Załącznik nr 2 – „Biali Górnicy – tradycja, historia, tożsamość” – wywiad z Prezesem Kopalni Soli KŁODAWA S.A. p. Andrzejem Sadowskim, Kłodawa, 02.03.2026r., w archiwum zespołu projektowego WEC. https://drive.google.com/file/d/16ADUA04jzyju0ncOKloet41v4QbEIEbY/view?usp=drive_link
Załącznik nr 3 – „Patron szkoły – Biali Górnicy jako wzór dla uczniów” – fragment wywiadu z Dyrektorem Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników w Kłodawie p. Dorotą Sylwestrzak, Kłodawa 12.02.2026 r., w archiwum zespołu projektowego WEC. https://drive.google.com/file/d/1X1boj7TBMNg1XrI6ozYbbyEVOGeookFD/view?usp=drive_link
Załącznik nr 4 – Fotorelacja z wycieczki do Kopalni Soli i zwiedzana Kłodawskiej Podziemnej Trasy Turystycznej, Kłodawa 26.01.2026 r., w archiwum zespołu projektowego WEC. https://drive.google.com/file/d/1NjZ7WkdntfUPvM2tt7eMNx91mx8-IgqI/view?usp=drive_link
[1]Cena soli w średniowieczu. Jak wartościowe było białe złoto? Kopalnia Soli w Wieliczce, (https://www.kopalnia.pl/kopalnia-wiedzy/cena-soli-w-sredniowieczu-jak-wartosciowe-bylo-biale-zloto-susj [dostęp:23.03.2026]
[2] Charakterystyka gminy Kłodawa, https://bip.klodawa.wlkp.pl/kategorie/40-charakterystyka/artykuly/142-charakterystyka-gminy-klodawa?lang=PL [dostęp dnia 09.03.2026].
[3] Rawita – Witanowski Michał, „Kłodawa i jej okolice pod względem historyczno-ludoznawczym”, Kłodawa 1904, s.8.
[4] Grzegorzewicz Jan, Zarys historii miasta Kłodawa i okolic 1383 – 2000 [w:] Kronika Kłodawy tom 1, Kłodawa 2002, s.89 (w zbiorach Biblioteki Szkolnej Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników w Kłodawie.)
[5] Tamże, s. 89-98.
[6] Tamże, s. 98.
[7] Bąkowski Józef, Odkrycie i rozpoznanie złoża solnego w Kłodawie, [w:] Kopalnia Soli „Kłodawa” 1949 – 1989, Kłodawski wysad solny i jego eksploatacja, Kłodawa 1989, s.17.
[8] Historia, https://sol-klodawa.com.pl/historia-2/ [dostęp dnia 09.03.2026].
[9] Hwałek Urszula, Hwałek Stanisław, Kopalnia Soli KŁODAWA, 50 lat istnienia 1949 – 1999, Wieliczka – Kłodawa 1999, s.23-42 (maszynopis w zbiorach Kopalni Soli „Kłodawa”).
[10]Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia Wielkopolan Biogram Michała Białego https://www.csw2020.com.pl/biogram/michal-bialy/, [dostęp dnia 23.03.2026] (hasło opracowane przez zespół projektowy ze Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników w Kłodawie)
[11]Historia, https://sol-klodawa.com.pl/historia-2/ [dostęp dnia 09.03.2026].
[12] https://sol-klodawa.com.pl/kopalnia-dzisiaj/ [dostęp dnia 09.03.2026].
[13] Koncert kaliskich filharmoników w kopalni soli, https://kultura.onet.pl/muzyka/gatunki/klasyka/koncert-kaliskich-filharmonikow-w-kopalni-soli/m69y45h [dostęp dnia 23.03.2026].
[14] https://sol-klodawa.com.pl/podziemna-trasa-turystyczna-2/ [dostęp dnia 23.03.2026].
[15] Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia Wielkopolan Biogram Ludwika Michalskiego, https://www.csw2020.com.pl/biogram/biogram-ludwika-michalskiego/ [dostęp dnia 23.03.2026] (hasło opracowane przez zespół projektowy ze Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Białych Górników w Kłodawie)
[16] Rosołek Dagmara, ZARYS HISTORII I DZIAŁALNOŚCI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Białych Górników w Kłodawie W LATACH 1965 – 2025. Uroczystości jubileuszowe z okazji 60 – lecia szkoły oraz 15 – lecia nadania imienia, https://sp2klodawa.pl/cms/114132/zarys_historii_i_dzialalnosci_szkoly_podstawowej_nr_2_w_klodawie [dostęp dnia 09.03.2026].
[17]Skok po zdrowie – razem możemy więcej,https://sp2klodawa.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/616031/skok_po_zdrowie__razem_mozemy_wiecej [dostęp dnia 09.03.2026].
[18]Drużyna Harcerska „Solne Kryształy” https://sp2klodawa.pl/cms/72645/_druzyna_harcerska_solne_krysztaly_
[dostęp dnia 09.03.2026].
[19] Łuczak Maciej, Z dziejów KS Górnik Kłodawa, Konin – Kłodawa 2025.
[20] Święto Solnego Miasta 13-15 czerwca 2025 r. „Gazeta Kłodawska”, Bezpłatny Biuletyn Gminy Kłodawa, wydanie 2025 – 2026, s.20
[21] Mural z historią w tle… 60 lat Szkoły Podstawowej Nr 2 w Kłodawie, https://sp2klodawa.pl/cms/113065/mural [dostęp dnia 09.03.2026].