Skład zespołu: Marianna Żurek – Drumgoole Zuzanna Karpińska Julia Konopka Alicja Kaszewska Lena Wiebskowska Antoni Żurek Jacek Celuch Kacper Bieńkowski Olivier Siwek Martyna Świtała Zuzanna Kulin Sara Mączkowska Samanta Wagner Kinga Kozłowska Marcelina Wołoszyn Opiekunka zespołu: Dorota Młynarczyk

Wprowadzenie

Ochotnicza Straż Pożarna im. Jana Waldowskiego w Krajence (OSP im. Jana Waldowskiego w Krajence, OSP Krajenka) funkcjonuje nieprzerwanie od 1889 r. [1] Jej siedziba mieści się przy ulicy Floriańskiej 6. W roku 1995 została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego, a w roku 2001, jako stowarzyszenie, została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000028023. [2] W skład krajeńskiej OSP wchodzą osoby w różnym wieku. Często przynależność do OSP jest tradycją rodzinną. Podstawowe działania strażaków z OSP w Krajence to ochrona życia, zdrowia, mienia oraz środowiska, w tym przede wszystkim walka z pożarami, klęskami żywiołowymi oraz usuwanie zagrożeń. Poza tymi działaniami strażacy z Krajenki wykonują szereg innych zadań na rzecz krajeńskiej społeczności. Od wielu lat przy jednostce funkcjonują Orkiestra Dęta, drużyna młodzieżowa oraz mażoretki, a nawet w strukturach OSP kiedyś funkcjonował chór oraz teatr amatorski. ^[3] Krajeńscy strażacy podczas zawodów OSP oraz w przeglądach technicznych, wielokrotnie otrzymywali nagrody i wyróżnienia. 

Zadania statutowe

Krajeńska OSP jest jednym z filarów życia społecznego miasta i w swoich aktywnościach wykracza daleko poza gaszenie pożarów. W swoim statucie ma zapisane szereg zadań. Między innymi w punkcie 4 tegoż statutu czytamy, że jednym z zadań jest upowszechnianie, w szczególności wśród członków, kultury fizycznej i sportu, oraz prowadzenia działalności kulturalnej, oświatowej i turystycznej [4], a w punkcie 8 zapisano iż straż ma podejmować działanie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich i lokalnej społeczności, a w szczególności: – ochrony i poprawy stanu dziedzictwa publicznego i kulturowego; – poprawy jakości standardów życia; – upowszechniania kultury fizycznej, sportu oraz prowadzenia działalności kulturalnej, oświatowej i turystycznej; – ożywianie, aktywizowanie, wspomaganie kapitału ludzkiego i integrowanie społeczności. [5]

Strażacy OSP w Krajence gaszą pożary

OSP Krajenka jest jednostką jednoczącą mieszkańców naszego miasta. Krajeńscy strażacy działają tam, gdzie potrzebna jest pomoc. Pomagają nie tylko lokalnej społeczności, ale również wspomagają wszystkich tych, którzy takiej pomocy potrzebują. Na początku stycznia 2022 roku spłonęła remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Bądeczu. Pożar spowodował olbrzymie zniszczenia. Ogień zniszczył nie tylko budynek, ale również sprzęt bojowy i uszkodził wóz strażacki. Strażacy OSP w Krajence włączyli się do akcji  i wspomogli, organizując zbiórkę na rzecz zaprzyjaźnionej jednostki. [6]

Zawsze dla społeczeństwa

Strażacy OSP prężnie działają na rzecz mieszkańców Krajenki, a o ich aktywnościach możemy znaleźć informacje na portalach internetowych, w mediach społecznościowych, w telewizji i prasie lokalnej. W jej ramach krajeńscy strażacy organizują wydarzenia kulturalne i społeczne. Aktywizują młodzież oraz seniorów. Powadzą działalność kulturalną i edukacyjną. Kultywują tradycję. Od początku funkcjonowania jednostki OSP w Krajence działania strażaków – społeczników były ukierunkowane na szeroko pojętą integracje społeczną. W kronikach OSP oraz w literaturze poświęconej OSP w Krajence można znaleźć wiele zapisów dotyczących działalności strażaków na rzecz społeczności naszego miasta. Możemy z nich dowiedzieć się m. in. że organizowano koła zainteresowań, bale strażackie, biwaki i wycieczki. Strażacy współpracowali przy budowie lodowiska w parku miejski i przy Szkole Podstawowej im. Przyjaźni Polsko – Czechosłowackiej w Krajence. Społecznie malowano pomieszczenia gospodarcze i lakierowano parkiet w sali imprezowej. [7] Na przestrzeni wielu lat działania wielu pokoleń strażaków niewątpliwie przyczyniały się do budowania pozytywnego wizerunku straży pożarnej w Krajence, a ich profesjonalizm, działania i aktywność stały się fundamentem społecznego zaufania.

Edukacja i tradycja

OSP w Krajence aktywnie angażuje się w życie społeczne mieszkańców naszego miasta między innymi w podjętych działaniach edukacyjnych i kultywowaniu tradycji, która buduje tożsamość naszej lokalnej wspólnoty.

Działalność edukacyjna

Działalność edukacyjna to głównie nauka poprzez praktykę. Dlatego strażacy OSP  Krajenka prowadzą szkolenia i lekcje z zakresu pierwszej pomocy czy bezpieczeństwa podczas ferii i wakacji z dziećmi w przedszkolach i młodzieżą szkolną w naszej gminie.[8]

Strażacy organizują także lub współorganizują spotkania dla dorosłych, prowadząc prelekcje na temat szeroko pojętego bezpieczeństwa i edukacje mieszkańców w zakresie reagowania na zagrożenia. [9]

Pracują z młodzieżą, tworząc przy krajeńskiej jednostce Młodzieżową Drużynę Pożarniczą, gdzie młodzi mieszkańcy Krajenki i okolic uczą się odpowiedzialności, pracy zespołowej oraz podstaw ratownictwa. [10] Sami strażacy również szkolą się i dokształcają, aby lepiej służyć mieszkańcom miasta i gminy Krajenka. [11]

Kultywowanie tradycji

Kultywowanie tradycji również jest bardzo istotnym elementem działalności społecznej strażaków OSP w Krajence. Strażacy biorą udział w licznych wydarzeniach lokalnych, są nieodłącznym elementem dożynek, festynów, akcji i zbiórek charytatywnych, uroczystości patriotycznych i kościelnych, dbając o oprawę tych wydarzeń jak i bezpieczeństwo uczestników. [12]

W ciągu wielu lat funkcjonowania straży w Krajence strażacy – ochotnicy uświetniają uroczystości państwowe na przykład święto 11 listopada, 3 maja czy obchody Święta Wojska Polskiego, a także święta kościelne m. in. Boże Ciało oraz święta wielkanocne.

Remiza OSP często staje się miejscem spotkań. Odbywają się tu różne zgromadzenia nie tylko członków straży pożarnej. W Domu Strażaka organizowane są zebrania i różnego rodzaju zabawy (andrzejki, zabawy karnawałowe, uroczystości rodzinne itp.). [13]  To między innymi w krajeńskiej remizie ćwiczą grę na instrumentach muzycy z Orkiestry Dętej oraz mażoretki.

          Druhowie z Krajenki stoją także na straży dziedzictwa i kultury naszego regionu. W remizie funkcjonuje izba pamięci – pomieszczenie, w którym przechowuje się pamiątki związane z krajeńską strażą pożarną. Gromadzone są kroniki strażackie: Kronika jednostki zapisami swoimi sięga 1946 roku. Od tej daty bowiem zaczynają się wspomnienia, na podstawie których zaczął ją prowadzić Jan Waldowski, jej pierwszy autor. Z czasem funkcję kronikarza objął Piotr Baranowski. Rok 1984 to początek wielokrotnie nagrodzonego na szczeblu krajowym kronikarstwa Longiny Baranowskiej, a następnie jej synowej Anny Baranowskiej.” [14]

Działalność charytatywna

Strażacy OSP w Krajence włączają się w działalność charytatywną i niesienia pomocy potrzebującym, na przykład poprzez zbiórki podczas corocznej WOŚP, czy też na rzecz ciężko chorego Szymona Lipińskiego w 2025 roku. [15] Poza tym strażacy organizują, współorganizują i uświetniają również festyny na Dzień Dziecka, Rajd Rowerowy im. Piotra Baranowskiego, Parafiadę czy Dni Krajenki.

Działalność kulturalna OSP w Krajence

Współcześnie działalność kulturalna OSP opiera się głównie na funkcjonowaniu przy jednostce orkiestry dętej oraz zespołu tanecznego, ale niegdyś przy jednostce działał teatr amatorski, w którym grał całe rodziny strażackie i ich krewni, a w 1973 roku powstał chór mieszany, który istniał do 1992 roku. [16]  W kronikach odnotowano również, że OSP w Krajence był organizatorem styczniowego, corocznego rejonowego „Wieczoru Kolęd i Pastorałek”. [17]

Orkiestra Dęta

W 1972 roku przy jednostce w Krajence, z inicjatywy ówczesnego prezesa straży, a dzisiaj patrona jednostki dh Jana Waldowskiego, zostaje założona Orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence. [18] Należy ona do Polskiego Związku Chórów i Orkiestr Oddział Nadnotecki w Pile. Obecnie trudno jest sobie wyobrazić życie kulturalno – społeczne Krajenki bez orkiestry, ponieważ  jest to sekcja, która w swoich szeregach zrzeszała i nadal łączy całe rodziny. Odnosiła ona sukcesy na przeglądach oraz festiwalach. W 2008 roku została wyróżniona tytułem Propagatora Gminy Krajenka. [19]

Muzycy uświetniają swoją grą wiele uroczystości państwowych oraz kościelnych, organizują koncerty. Krajeńska Orkiestra prze wiele lat była współorganizatorem cyklicznych Regionalnych Przeglądów Strażackich Orkiestr Dętych Północnej Wielkopolski w Krajence, które w 2003 roku zainicjował ówczesny Prezes OSP dh Antoni Smodis. [20]  Ostatni Przegląd Orkiestr Dętych (XII) odbył się w 2018 roku. [21] Przegląd Orkiestr był wielkim wydarzeniem zarówno dla  muzyków z krajeńskiej straży, jak i dla mieszkańców miasta. Działalność orkiestry ma również aspekt edukacyjny. Wstępując w jej szeregi można nauczyć się gry na instrumencie, integrować się z wielopokoleniową grupą muzyków. Jej działalność łączy w sobie element edukacji regionalnej oraz kultywowanie i podtrzymywania tradycji. W ramach tych działań członkowie orkiestry organizują koncerty, warsztaty, pokazy. Krajeńska Orkiestra stanowi ważne centrum edukacji artystycznej.

Mażoretki

Od 2024 roku orkiestrze towarzyszy zespół taneczny „Oleńki”, mażoretki, które uczyły się i ćwiczyły najpierw pod opieką inicjatorki i założycielki, pani mgr Aleksandry Nowak. Obecnie instruktorem krajeńskich mażoretek jest pani Sylwia Czajkowska, wychowanka pani Oli, która kontynuuje dzieło poprzedniczki. Aktualnie w zespole tańczy 16 dziewcząt. [22] Występy dziewcząt uświetniają wiele lokalnych wydarzeń: festyny, dożynki oraz akcje charytatywne takie jak WOŚP, a także uroczystości państwowe. Ich pokazy taneczne są nieodłącznym elementem podczas występów krajeńskiej orkiestry dętej. Mażoretkowe popisy taneczne spotykają się z ogromnym entuzjazmem publiczności. Dziewczęta nie tylko rozwijają swoje talenty, uświetniają lokalne uroczystości, ale również przyczyniają się do szerzenia kultury i promowani regionu. [23]

Wspieranie młodzieży

OSP w Krajence stawia na młodzież. Obecnie główną formą aktywizacji młodych ludzi z terenu Krajenki jet organizacja obozów strażackich oraz prowadzenie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. „Pierwsze wzmianki o Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej działającej przy Ochotniczej Straży Pożarnej im. Jana Waldowskiego w Krajence pojawiły się w 1957 roku.” [24]

Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza

Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza w Krajence (MDP w Krajence) głównie zajmuje się szkoleniem młodzieży.   Działalność w sekcji młodzieżowej to pierwsza droga do bycia strażakiem. Młodzież uczy się nie tylko podstaw pożarnictwa i ratownictwa, ale też aktywnego uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. W Krajence drużyna młodzieżowa ma wieloletnią tradycję. Wspólne treningi, spotkania i wyjazdy na zawody czy wyjazdy integracyjne to ważne elementy działalności drużyny. Relacje z licznych zawodów, spotkań, wyjazdów i wycieczek opisane są szeroko w kronikach. Chociażby wyjazdy na wydarzenia sportowe. Przykładowo w 2025 roku MDP pojechała doPoznania obejrzeć na żywo ligowy mecz piłki nożnej pomiędzy Lechem Poznań a Motorem Lublin. [25]

Obecnie o szerokiej działalności drużyny możemy dosiedzieć się za pośrednictwem mediów społecznościowych. MDP reprezentuje miasto i gminę Krajenka. „Drużyna od samego początku brała aktywnie udział w zawodach sportowo-pożarniczych, stając wielokrotnie na podium w zawodach powiatowych i wojewódzkich (…) udziela się podczas uroczystości patriotycznych i religijnych oraz organizacji wydarzeń kulturalnych. Młodzież jest również współorganizatorem corocznego Strażackiego Rajdu Rowerowego im. Piotra Baranowskiego.” [26] Uczestniczy również w zawodach i szkoleniach. [27]

Obozy strażackie

Krajeńska jednostka OSP przy współpracy z OSP Święta organizuje dla dzieci i młodzieży letnie obozy strażackie dla Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. [28] Młodzi adepci pożarnictwa uczą się podstaw strażackich, musztry, biorą udział w ćwiczeniach i grach terenowych. Obozy te są  formą aktywności obywatelskiej, wychowania oraz integracji lokalnej społeczności.

Na zawsze w pamięci mieszkańców Krajenki.

Saga strażackich rodów

Powojenna historia Krajenki nieodłącznie jest związana z miejscową Ochotniczą Strażą Pożarną. Chyba nie ma w mieście rodziny, z której przynajmniej jedna osoba nie była lub nie jest członkiem straży. Do najliczniej reprezentowanych należą Waldowscy i Baranowscy. Przygoda rodzin Baranowskich i Waldowskich z Krajenki ze strażą rozpoczęła się w roku 1957 od Jana Waldowskiego. [29]

Jan Waldowski

Jan Waldowski to znana postać wśród społeczności krajeńskiej. Długoletni prezes OSP,  strażak, działacz społeczny, budowniczy trzech Domów Strażaka, inicjator wielu przedsięwzięć w Krajence. W wieku 16 lat został członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence. W wieku 18 lat został zastępcą komendanta OSP do spraw kulturalno – wychowawczych. W 1855 roku powierzono mu funkcję prezesa OSP, którą pełnił nieprzerwanie do roku 1985. [30] Druh Jan był bardzo cenionym członkiem społeczności krajeńskiej. Swoimi działaniami „zapisał piękna kartę ofiarnego społecznika na rzecz Krajenki i ochotniczej straży pożarnej. Szczególnie wyróżnił się w pracy organizatorskiej przy inicjowaniu i budowaniu obiektów kulturalnych i strażackich w Krajence.” [31]

„W dniu 3 lipca 1985 roku zmarł nagle wieloletni prezes OSP Jan Waldowski. Człowiek, dla którego pasja życia była działalność na rzecz mieszkańców Krajenki i Ochotniczej straży Pożarnej.” [32] W 100 rocznicę powstania jednostki nadano jej imię zmarłego sześć lat wcześniej prezesa Jan Waldowskiego oraz odsłonięto pamiątkowa tablicę.  W 1983 roku powstał reportaż pt. „Sercem budowane”,  którego głównym bohaterem był druh Jan Waldowski.

Piotr Baranowski

Drugim bardzo ważnym, rozpoznawalny strażakiem i zasłużonym naczelnikiem w krajeńskim OSP był Piotr Baranowski, dowódca, wychowawca młodzieży, działacz społeczny, który zmarł nagle w sierpniu 2018 roku. Rodzina Baranowskich od pokoleń jest związana z krajeńską strażą pożarną oraz z rodziną Waldowskich (Jan Waldowski był wujkiem pana Piotra). Druh Piotr był człowiekiem cenionym i zasłużonym dla lokalnej społeczności, nagrodzonym I miejscem w plebiscycie Głosu Wielkopolskiego na Strażaka Roku 2018 w edycji powiatowej.

Wielokrotnie odznaczony. Na mundurze nosił Brązowy, Srebrny oraz Złoty Medal Za Zasługi Dla Pożarnictwa, w 2014 r. odznaczony był najwyższym wyróżnieniem w strukturach OSP – Złotym Znakiem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. [33] Prywatnie zapalony kolarz.

Po śmierci druha Piotra strażacy i synowie (również strażacy) postanowili uczcić pamięć naczelnika. Ze względu na jego pasje i miłość do rowerów, uznano rajd rowerowy za najbardziej trafną formułę. 29 czerwca 2019 roku zorganizowano I Strażacko – Rodzinny Rajd Rowerowy im. Piotra Baranowskiego. Do pokonania były do wyboru dwa, zróżnicowane dystanse. Dla hobbistów – amatorów rowerów wytyczono trzykilometrową trasę, dla bardziej zaawansowanych przygotowano trasę 15 kilometrową. [34]  To tej pory odbyło się VII edycji rajdu. Strażacki Rajd Rowerowy im. Piotra Baranowskiego organizowany przez OSP stał się cykliczną imprezą, cieszącą się dużym zainteresowaniem mieszkańców. Rajd to okazja do spotkań, integracji. To wydarzenie, podczas którego pielęgnowana jest pamięć o niezwykłym człowieku i propagowany jest zdrowy, sportowy styl życia.

Zakończenie

Ochotnicza Straż Pożarna w Krajence posiada długą historię, a jej rozwój jest związany z zaangażowaniem wielu lokalnych działaczy . Jest jednostką działająca na rzecz mieszkańców, w tym poprzez udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych i inicjatywach społecznych. Strażacy angażują się w pomoc, szerzenie kultury i prowadzenie działań edukacyjnych. Działając od lat, druhowie OSP odgrywają istotną rolę społeczną w naszym mieście.

Bibliografia

100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence 1889-1989, opracowanie: Henryk Brodziak,   współpraca  Czesław Dymek, Piotrem Baranowski, wydano z środków OSP w Krajence przy finansowej pomocy Towarzystwa Miłośników Krajenki, Krajenka, 1989

Zawsze na straży OSP w Krajence 1889-2014, praca zbiorowa pod redakcją Edmunda Wolskiego, Wydawnictwo „Media Edmund Wolski”, Piła, 2014

Monografia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu złotowskiego, Andrzej Kasprzak, Andrzej Martin, Kazimierz Wiebskowski; wyd. Leszczyńscy s.c, Złotów, 2020

Netografia

Wykaz jednostek OSP włączonych do KRSG (2025), Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej, https://www.gov.pl/web/kgpsp/osp-w-ksrg [dostęp 15.03.2026].

„Sercem budowane”; OSP Krajenka – zapomniana historia uwieczniona w reportażu z 1983 roku; Złotowskie.pl; https://www.youtube.com/watch?v=sD_ougx5YUk; [dostęp 31.03.2016]:

Chwaliszewski Szymon: Rajd ku pamięci Piotra Baranowskiego; Portal zlotowskie.pl ;   https://zlotowskie.pl/artykul/rajd-ku-pamieci-piotra-n706138?srsltid=AfmBOooMu2WyEaU-X51iUQoC-8y6sICegh9kpV5v2RPhxrSu79G0FuqX [dostęp 26.06.2019]

Kujawa Waldemar, 45 lat grania; Aktualności Gminy i Miasta Krajenka; krajenka.pl;   https://krajenka.pl/asp/core/pdf.asp?menu=7&akcja=artykul&artykul=1043; [dostęp 9.10.2017] ;

autor Portal zlotowskie.pl, V Strażacki Rajd Rowerowy im. Piotra Baranowskiego w Krajence, Portal zlotowkie.pl; https://zlotowskie.pl/artykul/v-strazacki-rajd-rowerowy-n1452311?srsltid=AfmBOopsZwuZRU6bj3K3jTPuSnsyxh9ZoPw2vB7vhx0QaJsPwagrkJQq;[dostęp 01.07.2023]

Bihun Wanda: Wczoraj zmarł Piotr Baranowski; Portal zlotów.naszemiasto.pl;   https://zlotow.naszemiasto.pl/wczoraj-zmarl-piotr-baranowski-wieloletni-strazak-osp/ar/c8-4751609 [dostęp 4.08.2018];

Brzeziński Paweł: XII Przegląd Orkiestr Dętych w Krajence; Gmina i Miasto Krajenka Samorządowy Portal Internetowy, Paweł, https://krajenka.pl/asp/xii-przeglad-orkiestr-detych-w-krajence,7,artykul,1,1341 [dostęp17.09.2018]

Materiały niepublikowane

Wywiad z prezesem, dh Tomaszem Madejem; 18.01.2026; Krajenka;  Alicja Kaszewska, Julia Konopka; materiał dostępny w archiwum szkoły

Wywiad z strażakiem dh Piotrem Żurkiem; 10.03.2026; Krajenka; Antoni Żurka, Kacper Bieńkowski;  materiał dostępny w archiwum szkoły

Wywiad z paniami: Aleksandrą Nowak, Sylwią Czajkowską, Alicją Kowalską;  10.03.2026, Krajenka; Julia Konopka, Alicja Kaszewska, Marianna Żurek – Drumgoole, Zuzanna Wiebskowska;  materiał dostępny w archiwum szkoły

Kroniki Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence :  inicjator Jan Waldowski 1982 , kronikarze: Piotr Baranowski (1982), Longina Baranowska (1982 -2010), Anna Baranowska (2010 – 2020), tomów XII;  archiwum / Izba Pamięci Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence

---

[1] Zawsze na straży OSP w Krajence 1889-2014 , praca zbiorowa pod redakcją Edmunda Wolskiego, Wydawnictwo „Media Edmund Wolski”, 2014, s.10.

[2] Patrz: Wykaz jednostek OSP włączonych do KRSG, dostępny na stronie Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej https://www.gov.pl/web/kgpsp/osp-w-ksrg [dostęp 15.03.2026].

[3]Monografia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu złotowskiego, Andrzej Kasprzak, Andrzej Martin, Kazimierz Wiebskowski Leszczyńscy s.c, Złotów, 2020, s. 26

[4]Statut Ochotniczej Straży Pożarnej im. Jana Waldowskiego w Krajence 2001, ze zmianami 2023.  https://rejestr.io/krs/28023/ochotnicza-straz-pozarna-im-jana-waldowskiego-w-krajence

[5]Statut Ochotniczej Straży Pożarnej im. Jana Waldowskiego w Krajence 2001, ze zmianami 2023.  https://rejestr.io/krs/28023/ochotnicza-straz-pozarna-im-jana-waldowskiego-w-krajence

[6] Źródło post: https://www.facebook.com/profile/100067390031867/search/?q=pomoc%20osp%20b%C4%85decz&locale=pl_PL, [dostęp 8.01.2022]

[7]100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence 1889-1989, opracowanie: Henryk Brodziak, współpraca  Czesław Dymek, Piotrem Baranowski, wydano z środków OSP w Krajence przy finansowej pomocy Towarzystwa Miłośników Krajenki, Krajenka, 1989 r., s. 53-58

[8] Źródło post: https://www.facebook.com/gimkrajenka/?locale=pl_PL [ dostęp 10.02.2026]

[9] Źródło post: https://www.facebook.com/photo/?fbid=1217776943811962&set=a.540849304838066&locale=el_GR [dostęp 16.12.2025].

[10] Źródło Kroniki OSP Krajenka – archiwum / Izba Pamięci Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence; kronika z 1992r.; wpis z dnia 3.10.1992

[11] Źródło post: https://www.facebook.com/100064673802784/posts/-%C4%87wiczenia-jednostek-osp-w-gminie-krajenka-w-dniu-24032026-r-na-zarz%C4%85dzenie-kome/1381896843976096/ [dostęp 25.03.2026]

[12] Źródło – wywiad z strażakiem dh Piotrem Żurkiem przeprowadzony w dniu 10.03.2026 roku przez Antoniego Żurka, Kacpra Bieńkowskiego; dostępne w archiwum szkoły

[13] Źródło: Wywiad z prezesem, dh Tomaszem Madejem z dnia 18.01.2026 przeprowadzonego przez Alicję Kuszewską, Julię Konopkę; dostępne w archiwum szkoły

[14]Monografia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu złotowskiego, Andrzej Kasprzak, Andrzej Martin, Kazimierz Wiebskowski Leszczyńscy s.c, Złotów, 2020; s. 28

[15] Wywiad z prezesem, dh Tomaszem Madejem z dnia 18.01.2026, przeprowadzony przez Alicję Kuszewską, Julię Konopkę; dostępne w archiwum szkoły.

[16]Monografia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu złotowskiego, Andrzej Kasprzak, Andrzej Martin, Kazimierz Wiebskowski Leszczyńscy s.c, Złotów, 2020; s. 26-27

[17]100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence 1889-1989, opracowanie: Henryk Brodziak, współpraca  Czesław Dymek, Piotrem Baranowski, wydano z środków OSP w Krajence przy finansowej pomocy Towarzystwa Miłośników Krajenki, Krajenka, 1989, s. 58

[18]100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence 1889-1989, opracowanie: Henryk Brodziak, współpraca: Czesław Dymek, Piotrem Baranowski, wydano z środków OSP w Krajence przy finansowej pomocy Towarzystwa Miłośników Krajenki, Krajenka, 1989, s. 41

[19]Źródło – artykuł-  https://krajenka.pl/asp/core/pdf.asp?menu=7&akcja=artykul&artykul=1043 [dostęp 9.10.2017]

[20]Źródło – artykuł-  https://krajenka.pl/asp/core/pdf.asp?menu=7&akcja=artykul&artykul=1043 [dostęp 9.10.2017]

[21]Źródło – artykuł – https://krajenka.pl/asp/xii-przeglad-orkiestr-detych-w-krajence,7,artykul,1,1341 [dostęp 17.09.2018]

[22] Wywiady z paniami Aleksandrą Nowak, Sylwią Czajkowską, Alicją Kowalską z dnia 10.03.2026 prze Julię Konopkę, Alicję Kuszewską, Marianne Żurek – Drumgoole, Zuzannę Wiebskowską; dostępne w archiwum szkoły

[23] Wywiady z paniami Aleksandrą Nowak, Sylwią Czajkowską, Alicją Kowalską z dnia 10.03.2026 prze Julię Konopkę, Alicję Kuszewską, Marianne Żurek – Drumgoole, Zuzannę Wiebskowską; dostępne w archiwum szkoły

[24] Źródło : https://stawiamnamdp.pl/druzyna/mdp-krajenka/

[25] Żródło: https://www.facebook.com/ospkrajenka/?locale=pl_PL

[26] Źródło: https://stawiamnamdp.pl/druzyna/mdp-krajenka/

[27]Źródło: https://www.facebook.com/mdpkrajenka

[28] Źródło: https://www.facebook.com/ospkrajenka/posts/1287627543493568/

[29]Źródło: https://zlotowskie.pl/artykul/saga-strazackich-rodow-n492472?srsltid=AfmBOoqn78mY4T_QXMgRSLIXkiY0TbgRdn3geg3c6SDLCqDH86rTSd2b

[30]100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence 1889-1989, opracowanie: Henryk Brodziak, współpraca  Czesław Dymek, Piotrem Baranowski, wydano z środków OSP w Krajence przy finansowej pomocy Towarzystwa Miłośników Krajenki, Krajenka, 1989r., s.62-63

[31]100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krajence 1889-1989, opracowanie: Henryk Brodziak, współpraca  Czesław Dymek, Piotrem Baranowski, wydano z środków OSP w Krajence przy finansowej pomocy Towarzystwa Miłośników Krajenki, Krajenka, 1989r., s. 63.

[32]Monografia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu złotowskiego, Andrzej Kasprzak, Andrzej Martin, Kazimierz Wiebskowski Leszczyńscy s.c, Złotów, 2020; s. 27-28.

[33] „Wczoraj zmarł Piotr Baranowski”, Wanda Bihun –  https://zlotow.naszemiasto.pl/wczoraj-zmarl-piotr-baranowski-wieloletni-strazak-osp/ar/c8-4751609 [ dostęp 4.08.2018]

[34] Źródło Artykuł „Rajd ku pamięci Piotra” Sz. Chwaliszewski – https://zlotowskie.pl/artykul/rajd-ku-pamieci-piotra-n706138?srsltid=AfmBOooMu2WyEaU-X51iUQoC-8y6sICegh9kpV5v2RPhxrSu79G0FuqX [dostęp26.06.2019]