Wizytówka

Izba Historii Ziemi Budzyńskiej funkcjonuje od 2020 r. w Budzyniu, przy ul. Dworcowej 16. Znajduje się ona w budynku dawnej szkoły, wybudowanej ok. 1904 r. Budynek ten do roku 2017 służył celom edukacyjnym. Izba Historii Ziemi Budzyńskiej funkcjonuje w strukturze Gminnego Ośrodka Kultury w Budzyniu. Izbą kieruje Pani Hanna Danielewicz.

 

Historia Szkoły Ewangelickiej w Budzyniu

Pierwsza szkoła w Budzyniu istniała już w roku 1872. Katolicka Szkoła Ludowa mieszcząca się przy ulicy Lipowej 1 kształciła uczniów w języku niemieckim[1]. W miejscu gdzie obecnie znajduje się Izba Historii Ziemi Budzyńskiej (ul. Dworcowa 16) dawniej mieściła się Szkoła Ewangelicka. Budynek tej szkoły powstał w roku 1904 i przeznaczony był do nauki dzieci niemieckojęzycznych (Fot. 1). Lekcje prowadzone były przez nauczycieli niemieckiego pochodzenia, w języku niemieckim[2].

W okresie zaborów nauczyciele niemieccy stosowali wobec dzieci polskich kary cielesne oraz zmuszali je do używania wyłącznie języka niemieckiego[3].

W roku 1928 nastąpiło połączenie Katolickiej Szkoły Ludowej oraz Szkoły Ewangelickiej. Lekcje odbywały się w obu budynkach: przy ulicy Lipowej i Dworcowej. Następnie budzyńska placówka została przekształcona w siedmioklasową szkołę powszechną. W 1932 roku uczęszczało do niej 267 uczniów, z tego 53 w oddziale ewangelickim.

Po wyzwoleniu Budzynia, które miało miejsce 23.01.1945 r. na nowo zaczęto organizować polską naukę dla dzieci oraz dla dorosłych, aby umożliwić dorosłej młodzieży ukończenie szkoły podstawowej.[4]

Rosnąca liczba uczniów spowodowała, że w 1975 roku podjęto decyzję o budowie kolejnego budynku szkolnego na Osiedlu XXX-lecia PRL (obecnie Osiedle Wierzbowe). Został on oddany do użytku w roku 1979 r. Niestety, ale i ten budynek okazał się zbyt mały, dlatego lekcje dla klas I-III odbywały się w budynku przy ulicy Dworcowej 16[5].

2. Powstanie Izby Historii Ziemi Budzyńskiej

Budynek, gdzie wcześniej mieściła się Szkoła Ewangelicka (ul. Dworcowa 16) w 2017 r. został zamknięty[6]. Muzeum Regionalne Ziemi Budzyńskiej mieściło się w pracowni historycznej Pani Hanny Danielewicz w Gimnazjum Publicznym w Budzyniu[7]. Dzięki jej staraniom, w budynku dawnej Szkoły Ewangelickiej w 2020 roku powstała Izba Historii Ziemi Budzyńskiej (Fot. 2). W Izbie znajduje się wiele sal wyposażonych w eksponaty, które przez lata (od 1981 roku) były zbierane przez nauczycielkę historii – Panią Hannę Danielewicz oraz jej uczniów i ich rodziców. Jedna sala została przygotowana na wzór dawnej klasy, a w niej: ławki, przybory szkolne, książki, zeszyty.

Kolejna sale to: sala konferencyjna, tradycji, etnografii, sypialnia, ginące zawody, szpital powstańczy, salon fotografa, kuchnia mieszczańska, salon porcelany, Izba wojskowa oraz ulice Budzynia. W sali konferencyjnej znajduje się kilkumetrowy stół, a na nim historyczna zastawa, sztućce. Kuchnia mieszczańska to biało-niebieskie wnętrze urządzone na wzór starej kuchni, a w niej przepiękna ceramika, porcelana i hafty. Kolejna sala Izba wojskowa zawiera w swoim wnętrzu militaria: różnego rodzaju broń, a nawet wykonany w skali 1:5 model wozu Ehrardta. Niemal na wszystkich ścianach zawieszone są stare fotografie – pamiątki ślubne oraz inne historyczne fotografie, a nawet obrazy święte. Ekspozycje są cały czas ulepszane, a kolejne sale wyposażane w historyczne pamiątki.

Historia edukacji w Izbie Historii Ziemi Budzyńskiej

W sali dotyczącej szkoły w Budzyniu znajduje się wiele eksponatów związanych z edukacją. Są to między innymi pamiątkowe świadectwa szkolne, które w 1921 roku nosiły nazwę ,,Świadectwo Odejścia”. Wynika z nich, że uczniowie na początku XX w. otrzymywali oceny z takich przedmiotów jak: obyczaje, pilność, uczęszczanie do szkoły oraz postępy w religii, w polskiem (w wymowie, czytaniu, pisaniu), rachunkach, historii polskiej, geografii, historii naturalnej, fizyce, śpiewie, gimnastyce, niemieckiem, robótkach (Fot. 4).

W Izbie Historii Ziemi Budzyńskiej jest zaprezentowany mundurek szkolny, jaki nosili chłopcy w klasach I-III w latach 80. XX w. Został on odnaleziony przez Panią Hannę Danielewicz podczas sprzątania strychu w 2024 r. Mundurki nosiły także dziewczęta. Noszenie mundurków miało na celu zatarcie różnic pomiędzy uczniami. Chłopcy nosili granatowe bluzy, natomiast dziewczęta fartuszki z białymi kołnierzykami. Kołnierzyki były białe, czasami haftowane, przypinane do fartuszków na guziczku – dzięki czemu można było je łatwo utrzymywać w czystości[8].

Eksponaty zaprezentowane w Izbie świadczą o zwyczajach panujących w szkole w ubiegłym wieku. W dawnym szkolnictwie stosowano kary cielesne. Bito dzieci na rękach, ciele, zostawiano po lekcjach w szkole, a nawet w ciemnych pomieszczeniach, czekając na przyjście rodziców ucznia. Na znak końca lekcji woźna lub woźny dzwonił ręcznym dzwonkiem. Uczniowie pisali piórem, a na ławkach znajdowały się kałamarze z atramentem. Dopuszczalne było pisanie ołówkiem, jednak stawiano duży nacisk na piękne, kaligraficzne pisanie. Rysunki wykonywano starannie, przy użyciu kredek, a później także pisaków. Zeszyty zawierały odrysowywane na kalce rysunki z książek[9]..

Za dobre wyniki w nauce były nagrody książkowe i dyplomy. Uczniowie, którzy mieli bardzo dobre wyniki w nauce oraz wzorowe zachowanie otrzymywali specjalną Odznakę Wzorowego Ucznia (Fot. 5).[10]

Zwiedzanie Izby Historii Ziemi Budzyńskiej

Od 2020 r. Izba Historii Ziemi Budzyńskiej działa w strukturach Gminnego Ośrodka Kultury w Budzyniu. Nad przygotowaniem ekspozycji zajmuje się p. Hanna Danielewicz. Ona też oprowadza gości Izby. Izby Historii Ziemi Budzyńskiej znajduje się na ulicy Dworcowej 16. Muzeum jest otwarte w każdą niedzielę w godzinach od 14:30 do16:30 lub po bezpośrednim umówieniu się z Panią Hanną Danielewicz pod numerem telefonu 508 794 385.

Bibliografia

• Wolski Edmund, Gmina Budzyń – Zabytki i współczesność, Piła 2017.
• Kościelna Krystyna, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919 na terenie Budzyń, Szczecin 2006.
• Wywiad z p. Hanną Danielewicz, Budzyń dnia 21.02.2025, Archiwum Szkoły Podstawowej im. Powstańców Wielkopolskich w Budzyniu (materiał niepublikowany).

Netografia

O szkole – https://budzyn.pl/spbudzyn/test2/index.php/inormacja-o-szkole [dostęp dnia 28.04.2025].

Załączniki

Załącznik nr 1. Jak wyglądała szkoła kiedyś… Film podsumowujący udział w projekcie Cyfrowa Szkoła Wielkopolsk@ 2030.

[1] O szkole, Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich w Budzyniu, https://budzyn.pl/spbudzyn/test2/index.php/inormacja-o-szkole [dostęp dnia 28.04.2025].

[2] Wywiad z p. Hanną Danielewicz, Budzyń dnia 21.02.2025, Archiwum Szkoły Podstawowej im. Powstańców Wielkopolskich w Budzyniu (materiał niepublikowany).

[3]K.Kościelna , Powstanie Wielkopolskie 1918-1919 na terenie Budzynia, Szczecin 2006, s.49

[4]K.Kościelna ,, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919 na terenie Budzynia” Szczecin 2006, s.49

[5] O szkole – https://budzyn.pl/spbudzyn/test2/index.php/inormacja-o-szkole [dostęp dnia 28.04.2025].

[6]Wywiad z p. Hanną Danielewicz, Budzyń dnia 21.02.2025, Archiwum Szkoły Podstawowej im. Powstańców Wielkopolskich w Budzyniu (materiał niepublikowany).

[7]E.Wolski, Gmina Budzyń – zabytki i współczesność, wyd. Media 2017, s. 26

[8]Wywiad z p. Hanną Danielewicz, Budzyń dnia 21.02.2025, Archiwum Szkoły Podstawowej im. Powstańców Wielkopolskich w Budzyniu (materiał niepublikowany).

[9]      Tamże

[10]    Tamże