Skład zespołu: Ewa Bieniewicz Nina Duńska Maksymilian Jackowski Franciszek Kaniewski Hanna Kowalicka Lena Lipa Blanka Maćkowiak Paweł Matysiak Mikołaj Przybylak Marcel Wawrzyniak Iga Wszelaka Opiekun naukowy: Łukasz Dziarski

Wizytówka

Powstanie szkoły w Jerzykowie

Historia szkoły w Jerzykowie odzwierciedla zmienne losy regionu w kontekście politycznym i społecznym. Na początku XIX wieku mieszkańcy Jerzykowa uczestniczyli w życiu parafii we Wronczynie, gdzie działała szkoła parafialna. Brak źródeł nie pozwala jednak stwierdzić, czy dzieci z Jerzykowa uczęszczały do tej szkoły[1].

Od 1834 roku dzieci z Jerzykowa uczęszczały do szkoły w Biskupicach, gdzie uczyły się podstaw języka polskiego, matematyki oraz religii. Wprowadzenie języka niemieckiego w nauczaniu w latach 70. XIX wieku było bolesnym ciosem dla polskiego szkolnictwa, co zapoczątkowało intensywną germanizację[2].

W 1905 roku w Jerzykowie powstał nowy budynek szkoły, początkowo przeznaczony dla dzieci niemieckich. W tym czasie nauczycielem był Niemiec Scholz, który prowadził zajęcia w języku niemieckim. Wprowadzenie obowiązkowego nauczania religii w języku niemieckim oraz stosowanie kar cielesnych wobec dzieci mówiących po polsku wywołało falę strajków w regionie, w tym w szkole w Biskupicach[3].

Okres międzywojenny (1918-1939):

Po odzyskaniu niepodległości, w 1921 roku, szkoła w Jerzykowie stała się niemal wyłącznie polska w wyniku wyjazdu niemieckich osadników. W 1922 roku stała się szkołą katolicką, a nauka odbywała się w języku polskim. Unifikacja szkolnictwa wielkopolskiego z resztą Polski i wprowadzenie programów nauczania języka polskiego były kluczowe dla odbudowy narodowej tożsamości. Praca nauczycieli takich jak Luscerek i Wiktor Widera, który wniósł znaczący wkład nie tylko w edukację, ale i w pszczelarstwo, pokazuje zaangażowanie w rozwój lokalnej społeczności. Wiktor Widera to znany pszczelarz, który wprowadził normalny program dla szkoły jednooddziałowej⁴.

Reforma szkolnictwa z 1932 roku[4], choć wprowadziła trójstopniową organizację, w przypadku Jerzykowa, z jednym nauczycielem, oznaczała, że była to szkoła I stopnia, ograniczająca dalsze możliwości edukacyjne uczniów. Wzrost liczby uczniów pod koniec lat 30. XX wieku świadczy o rozwoju demograficznym wsi.

Lata okupacji

Podczas II wojny światowej szkoła została zamknięta, a dzieci polskie były zmuszane do pracy przymusowej. W 1940 roku rozpoczęła działalność niemiecka szkoła dla dzieci polskich, gdzie uczono je podstaw języka niemieckiego oraz pracy fizycznej.

W sierpniu 1944 roku budynek szkolny został zajęty przez wojsko. Po wyzwoleniu w lutym 1945 roku rozpoczęto działania mające na celu odbudowę szkoły i wznowienie nauczania.

Pierwsze lata po wojnie

Nauka w trudnych warunkach rozpoczęła się 1 marca 1945 roku. Z powodu braku wyposażenia i materiałów dydaktycznych, zajęcia prowadzono w dwóch grupach: dla młodszych dzieci oraz dla starszych z podstawową wiedzą.

W kwietniu 1945 roku nauczyciel Albin Motala objął funkcję kierującego szkołą. Powstały zespoły klasowe oraz szkoła dla młodocianych, co pozwoliło na naukę młodzieży w godzinach popołudniowych.

W związku z problemami lokalowymi Kuria Arcybiskupia przekazała dodatkowe pomieszczenie znajdujące się w byłej pastorówce, co pozwoliło na rozszerzenie działalności szkolnej. Wówczas szkoła posiadała dwie sale lekcyjne w dwóch budynkach znacznie odległych od siebie.

W oparciu o zarządzenie inspektora szkolnego w dniu 2 maja 1945 r. w Jerzykowie z obwodów szkół w Biskupicach, Kołacie i Jerzykowie utworzono szkołę dla 43 młodocianych uczniów. Lekcje dla młodzieży przerośniętej odbywały się w godzinach popołudniowych. W szkole tej uczyli: Albin Motala, Waleria Czapikówna z Biskupic i Franciszek Grubczak z Kołataj[5].

W roku 1949 powstała Gminna Biblioteka Publiczna podkreślając rolę placówki jako centrum kultury lokalnej.

Reforma szkolnictwa z lat 50 przyniosła silną indoktrynację ideologiczną, usunięcie religii ze szkoły i próby wychowania w duchu socjalistycznym, często z odniesieniami do wzorców radzieckich. Powstanie Organizacji Harcerskiej w miejsce tradycyjnego harcerstwa było częścią tej ideologizacji.

Reforma szkolna

W latach 50. XX wieku indoktrynacja wpłynęła na program nauczania i wychowania, kładąc nacisk na ideologię socjalistyczną. Nauka religii została usunięta, a dzieci angażowano w prace agitacyjne.

Historia szkoły w Jerzykowie w latach 1950–1960 odzwierciedlała dynamiczne zmiany zarówno w strukturze organizacyjnej, jak i w ideologii edukacyjnej.

W latach 1951–1956 szkoła zatrudniała dwóch nauczycieli i prowadziła nauczanie w klasach I–V. W roku szkolnym 1955/56 wprowadzono istotne zmiany programowe, a stanowisko kierownika szkoły objęła Halina Stankowska, zastępując Władysława Zielińskiego, który został powołany na stanowisko inspektora w Poznaniu.

W roku szkolnym 1956/57 szkoła zwiększyła swój stopień organizacyjny, tworząc klasę VI i zatrudniając trzeciego nauczyciela. Do szkoły uczęszczało wówczas 60 uczniów. Władysław Zieliński powrócił na stanowisko kierownika szkoły. W tym czasie społeczeństwo zaczęło domagać się przywrócenia nauczania religii w szkołach, co zostało częściowo zrealizowane w 1957 roku, kiedy to do szkoły wprowadzono lekcje religii prowadzone przez księdza Tadeusza Dzila, a później przez siostrę zakonną.

W roku szkolnym 1958/59 szkoła osiągnęła pełen status placówki siedmioklasowej, a liczba uczniów wzrosła do 82. Jednakże w tym samym czasie władze oświatowe ponownie ograniczyły nauczanie religii, co było zgodne z ideologią świeckości szkoły. W 1960 roku nauka religii została całkowicie usunięta ze szkoły, a lekcje odbywały się w salce katechetycznej zorganizowanej przez księdza Franciszka Nowackiego.

Ważnym wydarzeniem w historii szkoły było jej zelektryfikowanie w styczniu 1960 roku, co znacząco poprawiło warunki nauczania. W roku szkolnym 1960/61 szkoła funkcjonowała w dwóch budynkach, a liczba uczniów wzrosła do 94. W tym czasie reaktywowano drużynę harcerską, która liczyła 50 uczniów.

Rok szkolny 1965/66

• Podniesienie stopnia organizacyjnegoszkoły do VIII klas.
• Pierwsi uczniowie klasy VII, którzy ukończyli 14 rok życia, mogli kontynuować naukę w szkołach średnich, pozostali zostali promowani do klasy VIII.
• Wydłużenie obowiązku szkolnego do 15 roku życia, a dla tych, którzy nie ukończyli szkoły w terminie – do 18 roku życia.
• Młodzież uczestniczyła w obchodach 1000-lecia państwa polskiego, poznając historię regionu i biorąc udział w konkursach.

Rok szkolny 1967/68

• Szkoła w Jerzykowie stała sięszkołą zbiorczą dla uczniów z klas V-VIII z Kołatki.
• Zatrudniono 7 nauczycieli, którzy uczyli 148 uczniów w klasach I-VIII.

Lata 1970–1975

• Realizacja programu unowocześnienia pracy dydaktyczno-wychowawczej.
• W 1971 roku wprowadzono podział roku szkolnego na trzy okresy oraz nauczanie wielopoziomowe w klasach I-III.
• W 1972 roku dyrektorem szkoły została Halina Stankowska, zastępując Władysława Zielińskiego, który przeszedł na emeryturę.
• Wdrożono „poznański system wychowawczy”, który miał rozwijać samorządność, patriotyzm i zaangażowanie, lecz ostatecznie przyniósł mierne wyniki.
• Miesiąc czynów społecznych wprowadzony w kwietniu 1972 roku, podczas którego uczniowie porządkowali tereny szkoły i okolic oraz sadzili lasy.

Rok szkolny 1974-75

• Szkoła w Jerzykowie przejęła uczniów z klas I-V ze zlikwidowanej szkoły w Kołatce.
• Jesienna przerwa w nauce, podczas której uczniowie klas VI-VIII uczestniczyli w pracach polowych.
• Powstanie drużyny harcerskiej ZHP przy Zbiorczej Szkole Gminnej.

Rok szkolny 1975-76

• Wdrażanie „Kodeksu Ucznia” – zbioru praw i obowiązków uczniów i nauczycieli.
• Intensyfikacja nauczania języka polskiego i matematyki w klasach I-III.
• W okresie przerwy jesiennej młodzież zbierała ziemniaki, a pozostali uczniowie uczestniczyli w wycieczkach lub grach.

Rok szkolny 1976-77

• Rozpoczęto działania mające na celu podniesienie kultury zdrowotnej, w tym szkolenia sanitarne, pogadanki i działalność szkolnego koła PCK.

Rok szkolny 1978-79

• Wprowadzono program dziesięcioletniej szkoły średniej, który zakładał kontynuację nauki w szkołach zawodowych lub ogólnokształcących po klasie VII.
• Młodzież uczestniczyła w II Maratonie Śladami Pierwszych Piastów oraz obchodach 60. rocznicy Powstania Wielkopolskiego.
• Zorganizowano dodatkowe prace społeczne, takie jak zbiórka makulatury, złomu i ziarna.

Lata 1979-1982: Okres Reform i Niepokojów Społecznych

• Rok szkolny 1979/80: Wprowadzenie II etapu reformy oświaty, realizacja nowego programu nauczania w klasach I-II i przygotowanie do wdrożenia w klasie III. Intensyfikacja działań ideowo-wychowawczych związanych z socjalistycznym systemem i rocznicami PRL i napaści Niemiec. Do szkoły uczęszczało 129 uczniów, pracowało 9 nauczycieli.
• Rok szkolny 1980/81: Kontrowersje wokół pracy dydaktyczno-wychowawczej wynikające z wytycznych Ministerstwa Oświaty i Wychowania oraz uchwał PZPR. Dodatkowy nacisk na ideowo-wychowawczą pracę wokół patrona szkoły w Pobiedziskach. Niepokoje społeczne, strajki i krytyka systemu politycznego w związku z powstaniem „Solidarności” miały wpływ na pracę szkoły, do której uczęszczało 135 uczniów i pracowało 10 nauczycieli.
• Rok szkolny 1981/82: Wprowadzenie nowych programów nauczania z języka polskiego, historii i wychowania obywatelskiego, eliminujących wątpliwe ideologicznie treści. Trwające strajki i braki w zaopatrzeniu utrudniały pracę. Ważnymi wydarzeniami były zamach na Jana Pawła II i wprowadzenie stanu wojennego, które wywołało strach i niepokój wśród młodzieży, ale po przerwie nauka została wznowiona 4 stycznia 1982 r.

Lata późniejsze (do roku szkolnego 2002/2003): Okres trudnych warunków lokalowych i budowy nowej szkoły

• Przez wiele lat szkoła borykała się z trudnymi warunkami lokalowymi w małych izbach lekcyjnych przy rosnącej liczbie uczniów. Mieszkańcy i dyrekcja wielokrotnie wnioskowali o budowę nowej szkoły.
• W latach 90. XX wieku, wraz ze wzrostem liczby dzieci i planowaną reformą oświaty, rozpoczęto budowę nowej szkoły w Jerzykowicach.
• Oddanie nowego budynku przeciągało się. W roku szkolnym 1999/2000 uczniowie szkoły podstawowej i gimnazjum rozpoczęli naukę w starym budynku.
• Od 1 września 2001 r. w częściowo oddanym nowym budynku rozpoczęło działalność gimnazjum dla młodzieży z Jerzykowic i Biskupic. Szkoła podstawowa pozostała w starym budynku.
• Rok szkolny 2002/2003: Oddano do użytku całkowicie wykończony nowy budynek, w którym mieści się Zespół Szkół dla uczniów klas I-VI szkoły podstawowej i I-III gimnazjum. Stary budynek szkolny z 1905 r. przeznaczono na mieszkania, a parterowy budynek zwrócono parafii ewangelickiej. Nowy budynek posiadał 13 sal lekcyjnych, bibliotekę, pokój nauczycielski, gabinety, pracownię komputerową, aulę, szatnię, administrację, stołówkę i zaplecze gospodarcze.

Halina Stankowska, jako dyrektorka szkoły w Jerzykowie, odegrała kluczową rolę w jej rozwoju i modernizacji. Oto najważniejsze osiągnięcia związane z jej działalnością:

Wprowadzenie reform oświatowych:

• Kierowała szkołą w okresie wdrażania poznańskiego systemu wychowawczego, który miał na celu rozwijanie samorządności, patriotyzmu i zaangażowania społecznego wśród uczniów.
  • Zrealizowała intensyfikację nauczania języka polskiego i matematyki w klasach I-III, zgodnie z zarządzeniami Ministerstwa Oświaty i Wychowania.

Organizacja pracy dydaktyczno-wychowawczej:

• Wspierała wdrażanie nowych metod nauczania, takich jak nauczanie wielopoziomowe w klasach początkowych.
• Zainicjowała działania związane z kulturą zdrowotną, w tym szkolenia sanitarne i działalność szkolnego koła PCK.

Rozwój infrastruktury szkoły:

• Pod jej kierownictwem szkoła stała się placówką zbiorczą, przyjmując uczniów z okolicznych miejscowości, takich jak Kołatka.
• Zorganizowała działania społeczne, takie jak porządkowanie terenów szkoły i sadzenie lasów, co integrowało społeczność szkolną.

Promowanie wartości patriotycznych i społecznych:

• Uczniowie pod jej opieką uczestniczyli w obchodach ważnych rocznic, takich jak 1000-lecie państwa polskiego i 60. rocznica Powstania Wielkopolskiego.
• Wspierała organizację wydarzeń, takich jak II Maraton Śladami Pierwszych Piastów, które miały na celu pogłębianie wiedzy historycznej i regionalnej.

Bibliografia:

Publikacje internetowe:

• Historia Szkoły w Jerzykowie, https://spjerzykowo.pl/historia/historia.html [Dostęp: 18.04.2025]
• Opis Pastorówki:
• https://zabytek.pl/pl/obiekty/pastorowka-703065/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_30_EN.142811/1) [Dostęp: 18.04.2025]
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Pastor%C3%B3wka_w_Jerzykowie [Dostęp: 18.04.2025]

Publikacja książkowa:

• B. Bączkowski, B. Frankiewicz, R. Kwiatkowski „Dzieje Jerzykowa na przestrzeni lat”
• Kronika Szkoła w Jerzykowie

Załączniki:

• Zdjęcie 1: Budynek Szkoły Podstawowej zbudowanej w 1905 r. Dzieje Jerzykowa na przestrzeni lat” B. Bączkowski, B. Frankiewicz, R. Kwiatkowski
• Zdjęcie2: Pastorówka https://zabytek.pl/pl/obiekty/pastorowka-703065/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_30_EN.142811/1) [Dostęp: 18.04.2025]https://pl.wikipedia.org/wiki/Pastor%C3%B3wka_w_Jerzykowie [Dostęp: 18.04.2025]
• Zdjęcie 3: Pastorówka
• https://zabytek.pl/pl/obiekty/pastorowka-703065/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_30_EN.142811/1) [Dostęp: 18.04.2025]https://pl.wikipedia.org/wiki/Pastor%C3%B3wka_w_Jerzykowie [Dostęp: 18.04.2025]
• Zdjęcie 4: Absolwenci z panem A. Motałą. Rocznik około 1945 (Kronika Szkoły)
• Zdjęcie 5: Grupa dzieci z rocznika 1956/57 (Kronika Szkoły)

---

[1] Dzieje Jerzykowa na przestrzeni lat” B. Bączkowski, B. Frankiewicz, R. Kwiatkowski

[2] https://zsjerzykowo.edupage.org/

[3] https://spjerzykowo.pl/historia/historia.html

[4] Ustawa z dnia 11 marca 1932 r. o ustroju szkolnictwa (Dz.U. z 1932 r. nr 38, poz. 389)

[5] Dzieje Jerzykowa na przestrzeni lat” B. Bączkowski, B. Frankiewicz, R. Kwiatkowski