Skład zespołu: Wojciech Martyn-Griek Alisa Matiukhina Szymon Nowicki Amelia Polechońska Maja Sawińska-Skrzypczak Sara Sieg Mikołaj Sikorski Emanuel Spors Alan Stalewski Martyna Tessmer Izabela Wieczorek Wiktor Zelek Opiekun naukowy: Iwona Kisełyczka

Wizytówka

Pochodzenie i edukacja

Jowita Kęcińska-Kaczmarek urodziła się w Złotowie, gdzie mieszkała do 19 roku życia.[1] Szczęśliwe dzieciństwo zawdzięcza rodzicom: ojcu Józefowi Reysowskiemu oraz pochodzącej z Łobżenicy, mamie Łucji Reysowskiej z domu Gniot.[2]  Pan Józef był krawcem, a Pani Łucja przedszkolanką.[3] To ona nauczyła haftu Panią Jowitę i jej siostry, Angelikę i Narcyzę Reysowskie.[4] Uczęszczała do pobliskiej szkoły ćwiczeń. Marzyła o szkole ogrodniczej, jednak niestety była ona zbyt daleko, więc kontynuowała naukę w Liceum Pedagogicznym w Złotowie.[5] Rozwijała w tym czasie swoją sportową pasję będąc zawodniczką drużyny siatkarskiej „Sparty Złotów” (zdjęcia z tego okresu zawarte zostały w ZAŁĄCZNIKU NR 1).

Po jego ukończeniu w 1965 roku podjęła swoją pierwszą pracę w Szkole Podstawowej w Wielkim Buczku.[6] Pracując z dziećmi angażowała się również w działalność Związku Harcerstwa Polskiego prowadząc drużynę harcerską oraz harcówkę w Wielkim Buczku. Za swoją działalność na rzecz harcerstwa była wielokrotnie odznaczana (ZAŁĄCZNIK NR 2).

Potrzeba nauki spowodowała, że kontynuowała edukację rozpoczynając zaoczne studia w Studium Nauczycielskim w Kołobrzegu. Następnie kontynuowała edukację w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Słupsku, gdzie później również podjęła pracę naukowo-dydaktyczną. Równolegle pracowała w miejscowości Buczek, gromadząc materiały do pracy doktorskiej.[7] Tematem jej rozprawy doktorskiej było słowotwórstwo gwar Krajny – zagadnienie bliskie zarówno jej zainteresowaniom naukowym, jak i codziennej praktyce, wynikającej z życia wśród lokalnej społeczności.[8]

Życie prywatne

Jowita Kęcińska-Kaczmarek ma dwójkę dzieci – Krzysztofa i Jasminę. Mężem profesor Jowity Kęcińskiej-Kaczmarek jest Konrad Kaczmarek, pisarz, emerytowany nauczyciel oraz pasjonat pszczelarstwa. Wspólnie angażują się w działalność na rzecz regionu Krajny.[9] Pasjonuje się swoim ogrodem, w którym odpoczywa od komputera i pracy naukowej. Interesuje ją uprawa pomidorów, szczególnie kolekcjonerskich odmian, ma ich około 200.[10] Jej hobby stanowi źródło satysfakcji i odpoczynku. Wśród innych pasji Pani Profesor wymienić należy haftowanie, pisanie wierszy i piosenek, oraz komponowanie muzyki. Jest także miłośniczką kotów, które towarzyszą jej na co dzień, dodając radości do życia.

Kariera naukowa

Jowita Kęcińska-Kaczmarek to ceniona badaczka zajmująca się kulturą i językiem Krajny. W 1992 roku obroniła doktorat na Uniwersytecie Gdańskim, przedstawiając dysertację poświęconą słowotwórstwu gwary krajeńskiej.[11] Przez następne wiele lat była związana z Wyższą Szkołą Pedagogiczną (WSP), późniejszą Akademią Pomorską, a obecnie Uniwersytetem Pomorskim w Słupsku, gdzie pracowała jako profesor. Obecnie jest emerytowaną profesor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku oraz od 1998 roku aktywną członkinią Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku.[12]

W 2003 roku opublikowano monografię „Geografia życia literackiego na Pomorzu Nadwiślańskim 1772-1920. Polski i kaszubski krąg kulturowy”, która była jej pracą habilitacyjną.[13] Tytuł doktora habilitowanego został nadany Jowicie Kęcińskiej – Kaczmarek przez Wydział Filologiczno- Historyczny Uniwersytetu Gdańskiego w 2004 roku.

W swoich badaniach koncentruje się na dokumentowaniu i analizowaniu dziedzictwa regionu Krajny. Jednym z jej najbardziej znanych dzieł jest Mały słownik gwary krajeńskiej, wydany w 2004 roku przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.[14]  Słownik ten zawiera nie tylko bogaty zbiór haseł, ale także informacje o pochodzeniu gwary krajeńskiej, uwzględniając wpływy kaszubskie, wielkopolskie, borowiackie, kociewskie i niemieckie. We wstępie autorka przystępnie omawia historię i specyfikę języka regionu.

W 2017 roku ukazało się drugie, uzupełnione wydanie słownika, opublikowane przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Krajna Złotowska”. Trafiło ono do bibliotek szkolnych i publicznych powiatu złotowskiego, przyczyniając się do popularyzacji lokalnej kultury i języka.[15]

Jowita Kęcińska-Kaczmarek jest także autorką Zbioru opracowań w zakresie regionalnej literatury środkowopomorskiej i rodzimego środowiska geograficzno-przyrodniczego oraz kulturowego, a także zapisków kronikarskich z 2006 roku.[16] Publikacja ta stanowi cenny wkład w badania nad literaturą i kulturą Pomorza Środkowego. Dzięki jej pracy dziedzictwo językowe i kulturowe Krajny jest systematycznie dokumentowane i popularyzowane, co przyczynia się do zachowania tożsamości regionalnej.

Działalność kulturalna

Profesor Jowita Kęcińska-Kaczmarek od 1971 roku prowadzi zespół folklorystyczny „Krajniacy” w Wielkim Buczku. Pod jej kierunkiem zespół przygotował liczne przedstawienia, takie jak „Wesele Krajeńskie”, które ukazuje tradycyjne obrzędy i zwyczaje weselne regionu, czy „Darcie pierza”, odzwierciedlające codzienne życie mieszkańców Krajny.[17] Zespół bierze udział w licznych uroczystościach lokalnych i regionalnych promując lokalnych twórców kultury oraz pielęgnując i szerząc tradycje Krajny. Są to m.in. spotkania z Matką Boską Radosną Leśną, Buczkowskie Konferencje Naukowe, coroczne grudniowe występy w kościele p w. Św. Jana w Gdańsku.

Buczkowskie Konferencje Naukowe

Zespół folklorystyczny „Krajniacy” prowadzony przez Panią Profesor, jest jednocześnie oddziałem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Jest on głównym organizatorem odbywających się od 1998 roku Buczkowskich Konferencji Naukowych, z których pierwsza poświęcona była 75. rocznicy utworzenia Związku Polaków w Niemczech.[18] Na konferencję przybywają uczeni z Pomorza, Wielkopolski, a także obecnego Związku Polaków w Niemczech.[19] W swoich wystąpieniach przybliżają i upowszechniają wiedzę na temat historii i tradycji regionu Krajny Złotowskiej.[20] Historię regionu okresu międzywojennego spod znaku Rodła.[21] Materiały z konferencji w latach 1998-2004 zostały zebrane i opublikowane przez Jowitę Kęcińską-Kaczmarek.[22] Pani profesor jest nie tylko jednym z głównych organizatorów, ale również prelegentką poruszającą w swoich wystąpieniach takie tematy jak: „Katolickie Towarzystwo Młodzieży Polskiej w Wielkim     i Nowym Buczku”[23], „Polak Polakowi bratem”[24], „Baltazar i Stanisława Lewandowscy- na styku dwóch regionów”[25] W 2024 r. odbyła się już XXVII Buczkowska Konferencja Naukowa, której tematem była: „Młodzież w działaniach Związku Polaków w Niemczech”.[26]

Wyróżnienia i zasługi

Profesor Jowita Kęcińska-Kaczmarek za liczne zasługi związane z pracą i działalnością, otrzymała wiele wyróżnień i nagród. Znalazły się wśród nich m.in. poniższe wyróżnienia:

• Krzyż Zasługi dla ZHP, Warszawa, 1975 r.
• Brązowy Krzyż Zasługi przyznany przez Radę Państwa, Warszawa, 1979.
• Złoty Krzyż Zasługi przyznany przez Radę Państwa, Warszawa, 1986.[27]
• Medal Stanisława Staszica za wybitne osiągnięcia w zakresie postępu pedagogicznego przyznany przez Wojewódzką Radę Postępu Pedagogicznego, Piła, 1991.
• Wyróżnienie im. Krystyny i Bolesława Singlerów za pracę społeczną na Ziemi Złotowskiej przyznane przez POLCUL FUNDACION Niezależną Fundację Popierania Kultury Polskiej, Sydney, 1999.
• Odznaka ZASŁUŻONY DZIAŁACZ KULTURY przez Ministra Kultury Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa, 2002.
• Nagroda Katolickiego Stowarzyszenia „Civitas Christiana” im. ks. dr. Bolesława Domańskiego, Góra,  2004.
• Medal STOLEMA przyznawany przez Klub Studencki Pomorania działający przy Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim za wybitne zasługi dla kultury Kaszub, Gdańsk, 2004.
• Medal ANNA ŁAJMING.WYBITNA PISARKA Z KASZUB, przyznany przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Słupsk, 2005.
• Nagroda twórca kultury przyznana przez Stowarzyszenie Pax w Bydgoszczy z okazji Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej, Bydgoszcz, 2008.
• LAUR KRAJEŃSKI za szczególne zasługi dla krajeńskiej społeczności, wzmacnianie tożsamości Krajny i jej promocję, Łobżenica, 2015.
• W 2020 roku Jowita Kęcińska-Kaczmarek otrzymała tytuł Honorowej Obywatelki Miasta Złotowa, co stanowiło wyraz uznania dla jej wieloletniej działalności na rzecz regionu. [28] Jest jedną z dwóch kobiet, które otrzymały ten zaszczyt w historii miasta.

Dziedzictwo

Dzięki swojej pracy naukowej, działalności kulturalnej i zaangażowaniu społecznemu Jowita Kęcińska-Kaczmarek pozostawiła trwały ślad w historii Krajny. Jej wkład w popularyzację wiedzy o regionie oraz ochronę jego dziedzictwa jest nieoceniony, a jej życie i osiągnięcia stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń. Niewątpliwie do dziedzictwem Pani Profesor są jej liczne publikacje naukowe, opracowane scenariusze uroczystości krajeńskich, Buczkowskie Konferencje Naukowe oraz działający i krzewiący kulturę Krajny zespół folklorystyczny „Krajniacy”.

Wybrane publikacje Jowita Kęcińska-Kaczmarek (ZAŁĄCZNIK NR 3)

• J. Kęcińska-Kaczmarek, Haft na Krajnie, Wielki Buczek, 2021.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, R. Rożeński, Jan Rożeński (1904-1968), Złotów, 2015.
• Dom słowa Anny Łajming, red. Jowity Kęcińskiej, Gdańsk-Wejherowo, 1999.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Geografia życia literackiego na Pomorzu Nadwiślańskim 1772-1920. Polski i kaszubski krąg kulturowy, Gdańsk-Słupsk, 2003.
• E. Czarnotta, J. Kęcińska-Kaczmarek, R. Rożeński, Dwie Marie, Maria Gąszczak (1914-1943), Marianna Rożeńska (1913-2003),  Gdańsk- Wielki Buczek, 2016.
• Buczkowskie Konferencje Naukowe (1998-2004), red. J. Kęcińskiej- Kaczmarek, Gdańsk-Wielki Buczek, 2009.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Był z nami i dla nas…, Ksiądz arcybiskup Tadeusz Gocłowski (1931-2016), Wielki Buczek, 2018.
• Ksiądz Patron Bolesław Domański (1872-1939) a tradycje Związku Polaków w Niemczech na Krajnie, red. J. Kęcińskiej- Kaczmarek, Gdańsk – Wielki Buczek, 2004.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, „Cóż być może piękniejszego…”, Wielki Buczek, 2016.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Zwyczaje, obyczaje, tradycje Krajny w widowiskach folklorystycznych „Krajniaków”, Piła, 2014.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Mały słownik gwary krajeńskiej, Złotów- Wielki Buczek 2004
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Słownik gwary krajeńskiej, Toruń, 2024.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Remusową stęgą, Złotów, 2013.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Śpiewnik krajeński, Piła, 2014.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Sztambuch przyjacielski Jowity, Piła, 2016.
• M. Chołodowska, J. Kęcińska-Kaczmarek, Legenda o źródłach Głomi. Podania            i legendy Krajny, Złotów, 2001.
• A. Druszcz, J. Kęcińska-Kaczmarek, T.Ruthendorf – Przewoska, W.Pankiewicz, Leśnej Pannie, Wielki Buczek, 2022.
• J. Kęcińska-Kaczmarek, Legenda o założeniu Złotowa, Złotów, 2020.

BIBLIOGRAFIA

• Buczkowskie Konferencje Naukowe (1998-2004), pod red. J. Kęcińskiej-Kaczmarek, Gdańsk-Wielki Buczek, 2009.
• Kęcińska-Kaczmarek J., Geografia życia literackiego na Pomorzu Nadwiślańskim 1772-1920. Polski i kaszubski krąg kulturowy, Gdańsk-Słupsk, 2003.
• Kęcińska-Kaczmarek J., Haft na Krajnie, Wielki Buczek. 2021.
• Kęcińska-Kaczmarek J., Mały słownik gwary krajeńskiej, Złotów-Wielki Buczek, 2004.
• Kęcińska-Kaczmarek J., Śpiewnik krajeński, Piła, 2014.
• Kęcińska-Kaczmarek J., Zbiór opracowań w zakresie regionalnej literatury środkowopomorskiej   i rodzimego środowiska geograficzno-przyrodniczego oraz kulturowego, a także zapisków kronikarskich, [w:] Materiały do poznania regionalizmu słupskiego, red. J. Cieplik, T.7, 2006.
• Leksykon Krajny, pod red. S. Łanieckiego, Bydgoszcz, 2018.

PUBLIKACJE INTERNETOWE

• „Honorowi obywatele”, Miasto Złotów, [online] dostępne na: https://www.zlotow.pl/Honorowi_Obywatele.html [dostęp: 24.03.2025].
• „Lista członków Instytutu Kaszubskiego (stan na marzec 2025)”, [online] dostępne na: https://www.instytutkaszubski.pl/czlonkowie-instytutu-kaszubskiego [dostęp: 24.03.2025].
• „Międzypokoleniowa konferencja naukowa w Wielkim Buczku: Młodzi Polacy na straży tradycji”, Gmina Lipka, [online] dostępne na: https://www.pzl24.pl/artykul/12088,miedzypokoleniowa-konferencja-naukowa-w-wielkim-buczku-mlodzi-polacy-na-strazy-tradycji [dostęp: 24.03.2025].
• Kajewska P., „Mały słownik gwary krajeńskiej” trafił do bibliotek”, [online] dostępne na: https://zlotow-powiat.pl/asp/-maly-slownik-gwary-krajenskiej-trafil-do-bibliotek [dostęp: 24.03.2025].
• Konek M. „O pszczołach w zagrodzie krajeńskiej”, [online] dostępne na: https://kulturaupodstaw.pl/o-pszczolach-w-zagrodzie-krajenskiej [dostęp: 26.03.2025].
• Oszczypała P., „O Krajniakach z Wielkiego Buczka słów kilka”, [online] dostępne na: https://krajniacy.pl/2020/09/26/o-krajniakach-z-wielkiego-buczka-slow-kilka [dostęp: 24.03.2025].

MATERIAŁY NIEPUBLIKOWANE

• Dokumenty, zdjęcia, nagrody z archiwum prywatnego J. Kęcińskiej-Kaczmarek.
• Kronika szkolna. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce.
• Wywiad z prof. dr hab. Jowitą Kęcińską-Kaczmarek, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce.

ZAŁĄCZNIKI:

ZAŁĄCZNIK NR 1.: Zdjęcia prywatne i kroniki

ZAŁĄCZNIK NR 2.: Nagrody i wyróżnienia

ZAŁĄCZNIK NR 3.: Publikacje

ZAŁĄCZNIK NR 4.: Transkrypcja wywiadu z prof. dr hab. Jowitą Kęcińską-Kaczmarek oraz członkiniami zespołu folklorystycznego „Krajniacy”: Elżbietą Czarnottą, Anną Druszcz, Reginą Czyż, Elżbietą Kostecką, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce.

ZAŁĄCZNIK NR 5.: Fragment wywiadu z prof. dr hab. Jowitą Kęcińską-Kaczmarek oraz członkiniami zespołu folklorystycznego „Krajniacy”: Elżbietą Czarnottą, Anną Druszcz, Reginą Czyż, Elżbietą Kostecką, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce

---

[1] tamże.

[2] J. Kęcińska-Kaczmarek, Haft na Krajnie, Wielki Buczek 2021, s. 30.

[3] S. Łaniecki, Jowita Kęcińska-Kaczmarek, [w:] Leksykon Krajny, red. S. Łaniecki, Bydgoszcz 2018, s. 68.

[4] J. Kęcińska-Kaczmarek, Haft na Krajnie, Wielki Buczek 2021, s. 74, 96.

[5] Wywiad z Jowitą Kęcińską-Kaczmarek, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce (materiał niepublikowany).

[6] S. Łaniecki, Jowita Kęcińska-Kaczmarek [w:] Leksykon Krajny, red. S. Łaniecki, Bydgoszcz 2018, s. 68.

[7] Wywiad z Jowitą Kęcińską-Kaczmarek, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce (materiał niepublikowany).

[8] tamże.

[9] M. Konek, O pszczołach w zagrodzie krajeńskiej, https://kulturaupodstaw.pl/o-pszczolach-w-zagrodzie-krajenskiej/?utm_source=chatgpt.com, [dostęp: 26.03.2025r.].

[10] Wywiad z Jowitą Kęcińską-Kaczmarek, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce (materiał niepublikowany).

[11] S. Łaniecki, Jowita Kęcińska-Kaczmarek [w:] Leksykon Krajny, red. S. Łaniecki, Bydgoszcz 2018, s. 68.

[12] Lista członków Instytutu Kaszubskiego(stan na marzec 2025), https://www.instytutkaszubski.pl/czlonkowie-instytutu-kaszubskiego, [dostęp: 24.03.2025].

[13] J. Kęcińska, Geografia życia literackiego na Pomorzu Nadwiślańskim 1772-1920. Polski i kaszubski krąg kulturowy, Gdańsk-Słupsk 2003.

[14] J. Kęcińska-Kaczmarek, Mały słownik gwary krajeńskiej, Złotów- Wielki Buczek 2004.

[15] P. Kajewska, „Mały słownik gwary krajeńskiej” trafił do bibliotek,  https://zlotow-powiat.pl/asp/-maly-slownik-gwary-krajenskiej-trafil-do-bibliotek,9,artykul,1,815, [dostęp:24.03.2025].

[16] J. Kęcińska, Zbiór opracowań w zakresie regionalnej literatury środkowopomorskiej i rodzimego środowiska geograficzno-przyrodniczego oraz kulturowego, a także zapisków kronikarskich, [w:] Materiały do poznania regionalizmu słupskiego, red. J. Cieplik, T.7. 2006, s. 126.

[17] P. Oszczypała, O Krajniakach z Wielkiego Buczka słów kilka, https://krajniacy.pl/2020/09/26/o-krajniakach-z-wielkiego-buczka-slow-kilka/amp/, [dostep:24.03.2025].

[18] J. Kęcińska-Kaczmarek, Buczkowskie Konferencje Naukowe [w:] Leksykon Krajny, red. S. Łaniecki, Bydgoszcz 2018, s. 48.

[19] S.Łaniecki, Jowita Kęcińska-Kaczmarek [w:] Leksykon Krajny, red. S. Łanieckiego, Bydgoszcz 2018 r., s.68

[20] J. Kęcińska-Kaczmarek, Buczkowskie Konferencje Naukowe w Leksykon Krajny, red. S. Łaniecki, Bydgoszcz 2018, s. 48.

[21] Wywiad z Jowitą Kęcińską-Kaczmarek, Wielki Buczek, 25.02.2025. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce (materiał niepublikowany).

[22] Buczkowskie Konferencje Naukowe (1998-2004), red. J. Kęcińska- Kaczmarek, Gdańsk-Wielki Buczek 2009.

[23] tamże, s.11.

[24] tamże, s. 84.

[25] tamże, s. 64.

[26] Międzypokoleniowa konferencja naukowa w Wielkim Buczku: Młodzi Polacy na straży tradycji, Gmina Lipka, https://www.pzl24.pl/artykul/12088,miedzypokoleniowa-konferencja-naukowa-w-wielkim-buczku-mlodzi-polacy-na-strazy-tradycji, [dostęp: 24.03.2025].

[27] Konferencja pedagogiczna ZNP, [w:] Kronika szkolna, Lipka, 13.12.1986. Archiwum Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Lipce (materiał niepublikowany).

[28] Honorowi obywatele, Miasto Złotów, https://www.zlotow.pl/Honorowi_Obywatele.html?utm_source=chatgpt.com, [dostęp: 24.03.2025].